Τρισεκατομμύρια λόγοι που δεν είμαστε ποτέ μόνοι
Οι άνθρωποι δεν είμαστε ποτέ πραγματικά μόνοι. Kαι δεν εννοώ μεταφορικά! Στο σώμα μας (μέσα και πάνω σε αυτό) φιλοξενούμε τρισεκατομμύρια μικροοργανισμούς, όπως βακτήρια, μύκητες και ιούς. Ο αριθμός τους είναι τόσο μεγάλος, ώστε αν μπορούσαμε να τους συγκεντρώσουμε όλους μαζί, θα ζύγιζαν περίπου 2 κιλά-λίγο περισσότερο, δηλαδή, από όσο ζυγίζει ο ίδιος μας ο εγκέφαλος. Το σύνολο αυτών των μικροοργανισμών ονομάζεται μικροβίωμα. Πρόκειται για έναν δυναμικό και απολύτως απαραίτητο “οικοσύστημα”, το οποίο βρίσκεται σε διάφορα σημεία του σώματός μας: στο δέρμα, στο αναπνευστικό και στο ουροποιητικό σύστημα. Ωστόσο, πάνω από το 90% του μικροβιώματος εντοπίζεται στο έντερο μας (κυρίως στο παχύ έντερο).
Τι είναι το εντερικό μικροβίωμα;
Εντερικό μικροβίωμα ονομάζεται το σύνολο των μικροοργανισμών που αποικούν στο έντερό μας. Αν και όταν ακούμε τη λέξη “μικρόβια” ο νους μας συχνά πηγαίνει σε ασθένειες και λοιμώξεις, η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. Η πλειονότητα των μικροοργανισμών που ζουν μέσα μας είναι είτε απολύτως αβλαβείς, είτε ξεκάθαρα ευεργετικοί – τόσο για τον άνθρωπο όσο και για το περιβάλλον. Στο εντερικό μικροβίωμα έχουν καταγραφεί περισσότερα από 5.000 διαφορετικά είδη μικροοργανισμών, τα οποία μπορούμε να κατατάξουμε χονδρικά σε δύο βασικές κατηγορίες: τους “καλούς” και τους “λιγότερο καλούς”. Οι “καλοί” μικροοργανισμοί εργάζονται καθημερινά για τη διατήρηση της υγείας μας. Οι “λιγότερο καλοί”, από την άλλη, όταν υπεραναπτύσσονται ή όταν διαταράσσεται η ισορροπία τους με τα ωφέλιμα βακτήρια, μπορεί να συμβάλουν στην εμφάνιση προβλημάτων υγείας.
Όπως θα παρατηρήσατε, δεν χαρακτήρισα τους μικροοργανισμούς ως “κακούς” και υπάρχει λόγος για αυτό. Γιατί ακόμη και αυτοί έχουν τον ρόλο τους: ανταγωνίζονται πιο επιβλαβή παθογόνα βακτήρια για τους ίδιους πόρους και τις ίδιες θέσεις στο έντερο, περιορίζοντας έτσι την ανάπτυξή τους. Παράλληλα, “εκπαιδεύουν” το ανοσοποιητικό μας σύστημα να αναγνωρίζει και να αντιμετωπίζει απειλές, ενισχύοντας τη συνολική μας άμυνα. Όμως, τι γίνεται όταν αυτοί οι μικροοργανισμοί “αυξάνονται και πληθύνονται” ανεξέλεγκτα;
Ισορροπία ή δυσβίωση;
Όταν οι διαφορετικές οικογένειες μικροοργανισμών συνυπάρχουν αρμονικά, το εντερικό μικροβίωμα επιτελεί με επιτυχία τον ρόλο του. Όταν όμως οι λιγότερο ωφέλιμοι μικροοργανισμοί υπερισχύσουν, τότε μιλάμε για δυσβίωση. Η δυσβίωση μπορεί να οδηγήσει σε φλεγμονή και, μακροπρόθεσμα, να συμβάλει στην εμφάνιση νόσων. Δεν είναι τυχαίο ότι καταστάσεις όπως η παχυσαρκία, ο σακχαρώδης διαβήτης, τα αυτοάνοσα νοσήματα και η κατάθλιψη έχουν συσχετιστεί με διαταραχές της εντερικής μικροχλωρίδας. Γι’ αυτό, εκτός από την απλή παρουσία μικροοργανισμών, αυτό που έχει πραγματικά σημασία είναι να τους έχουμε:
- σε επάρκεια,
- σε ποικιλία και
- σε ισορροπία.
Αυτές οι τρεις έννοιες αποτελούν το κλειδί για τη διατήρηση της εντερικής ομοιόστασης. Ένα “όργανο” με ζωτικές λειτουργίες Σήμερα, το εντερικό μικροβίωμα αντιμετωπίζεται πλέον ως ένα ξεχωριστό ανθρώπινο όργανο. Και όπως κάθε όργανο, έτσι και αυτό επιτελεί συγκεκριμένες και απολύτως κρίσιμες λειτουργίες.
Ποιος είναι λοιπόν ο ρόλος του εντερικού μικροβιώματος;
- Πέψη: Συμβάλλει στη διάσπαση τροφών που ο ανθρώπινος οργανισμός δεν μπορεί να διασπάσει μόνος του στο στομάχι και το λεπτό έντερο, όπως οι φυτικές ίνες που φτάνουν ανέπαφες στο παχύ έντερο.
- Παραγωγή λιπαρών οξέων βραχείας αλύσου (SCFAs): Μέσω της ζύμωσης των φυτικών ινών παράγονται λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου, μεταβολικά προϊόντα με σημαντική συμβολή στη συνολική υγεία, όπως η προστασία από τον καρκίνο του παχέος εντέρου.
- Σύνθεση βιταμινών: Το εντερικό μικροβίωμα συμμετέχει στη σύνθεση βιταμίνης Κ και βιταμινών του συμπλέγματος Β (Β1, Β2, Β6, Β12).
- Ανοσολογική λειτουργία: Υποστηρίζει την ανάπτυξη και τη σωστή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, προστατεύοντας τον οργανισμό από παθογόνους μικροοργανισμούς (με δεδομένο ότι περίπου το 70% του ανοσοποιητικού μας συστήματος εδράζεται στο έντερο!).
- Ενίσχυση του εντερικού φραγμού: Διατηρεί την ακεραιότητα του εντερικού επιθηλίου, προστατεύοντας το έντερο από βλάβες και ρυθμίζοντας την εντερική διαπερατότητα.
- Ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα: Συμβάλλει στην καλύτερη ρύθμιση της γλυκόζης, επηρεάζοντας θετικά τον μεταβολισμό.
Οι μικροοργανισμοί δεν είναι εχθροί μας. Αντιθέτως, είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ύπαρξής μας και ζωτικής σημασίας για την υγεία μας. Χωρίς αυτούς, απλώς δεν θα μπορούσαμε να επιβιώσουμε. Ίσως, τελικά, ήρθε η στιγμή να αρχίσουμε να φροντίζουμε το εντερικό μας μικροβίωμα όπως ακριβώς φροντίζουμε και κάθε άλλο όργανο του σώματός μας. Γιατί, αν και αόρατο, επηρεάζει σχεδόν κάθε πτυχή της υγείας μας. Και ίσως, τελικά, μας να κάνει να νιώθουμε λιγότερο μόνοι!