Πώς οι διατροφικές συμβουλές από την ai μπορούν να μας κάνουν κακό;

Τεχνητή νοημοσύνη. Δύο λέξεις που μπορούν να ανοίξουν μια τεράστια κουβέντα.

Την χρησιμοποιούμε πλέον οι περισσότεροι. Έχει γίνει, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας καθώς για τον μέσο άνθρωπο λειτουργεί σαν μια κινητή εγκυκλοπαίδεια, σαν μια μηχανή αναζήτησης, και ως εκεί μπορεί να είναι και εντάξει.

Tι γίνεται, όμως, όταν η ΑΙ αντικαθιστά επαγγέλματα, όπως αυτό του διαιτολόγου;

Αυτό το ερώτημα είναι μια προέκταση ενός από τα πιο προφανή και κοινά ερωτήματα που ακούγονται γύρω από αυτό την τεχνητή νοημοσύνη: “Θα μας πάρει τις δουλειές;”

Το βασικότερο, όμως, ερώτημα που θα έπρεπε να μας προβληματίζει είναι άλλο: “Aφού η ai μας πάρει τις δουλειές, θα μας πάρει και τις συνειδήσεις;”

Eίναι αναπόφευκτο η AI να αρχίσει να αντικαθιστά εργασίες που κάποτε γίνονταν από έναν άνθρωπο και αυτό από μόνο του δεν είναι απαραίτητα κάτι αρνητικό. Σε μια διαφορετική κοινωνία και σύστημα, το να έχεις στη διάθεσή σου ένα εργαλείο που σου αποδεσμεύει χρόνο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί προς όφελος του κοινωνικού συνόλου και να αποτελέσει ακόμα και μέσο απελευθέρωσης. Ωστόσο, η ανάλυση σε αυτό το άρθο γίνεται με βάση τα σημερινά δεδομένα.

Στην περίπτωση, λοιπόν, που γίνεται χρήση της ΑΙ με σκοπό να μάθει κάποιος τι πρέπε να τρώει, το βασικό θέμα δεν είναι ότι απειλείται ένα επάγγελμα, αλλά ότι τίθενται σε κίνδυνο ζητήματα, όπως

• η γνώση γύρω από την τροφή,
• η επίγνωση γύρω από τη διατροφή και τη διατροφική συμπεριφορά
• η αυτογνωσία που προκύπτει μέσα από την παρατήρηση της ιστορίας του κάθε ατόμου γύρω από τη σχέση του με το φαγητό και, τελικά,
• η ίδια η υγεία.

Πάμε να το δούμε, όμως, πιο αναλυτικά.

Πότε η πληροφορία γίνεται γνώση;

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να σου δώσει έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών γύρω από τη διατροφή. Αλλά όλες αυτές οι πληροφορίες, για να γίνουν βαθιά γνώση, απαιτούν μια άλλη διαδικασία “ωρίμανσης”.

Αρχικά, απαιτείται η αξιολόγηση της πληροφορίας (τι βασικότερο ίσως στάδιο), η τακτοποίηση των γνώσεων στην πνευματική βιβλιοθήκη που διαθέτει ο καθένας και η σύνδεση αυτών μεταξύ τους για να προκύψει ένα νόημα με ουσία.

Παράλληλα, χρειάζεται η επεξεργασία της προσωπικής ιστορίας, του διατροφικού και ιατρικού ιστορικού και η αξιολόγηση των διατροφικών συνηθειών, ώστε όλες αυτές οι πληροφορίες να αποκτήσουν ένα ακόμα πιο προσωπικό νόημα και κυρίως εφαρμογή σε έναν συγκεκριμένο οργανισμό, δεδομένου ότι ο κάθε άνθρωπος είναι ξεχωριστός.

Συνεπώς, αυτή η διαδικασία δεν ολοκληρώνεται με κάποιες ερωτήσεις προς την AI και με μερικές απαντήσεις. Χρειάζεται χρόνο, παρατήρηση και επεξεργασία, ώστε σταδιακά να αποκτηθεί η κρίση απέναντι στον τρόπο που τρεφόμαστε, με σκοπό να μη γινόμαστε έρμαια του κάθε trend που εμφανίζεται και να μην κάνουμε κακό στην υγεία μας.

“Πέφτεις σε λάθη, τι έχεις πάθει..”

Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η ai δεν είναι γνώστρια των πάντων. Αντιθέτως, κάνει πολύ συχνά λάθη και φυσικά δε θα είναι εκεί την κρίσιμη στιγμή για να αναλάβει την ευθύνη!

Τα λάθη στα οποία πέφτει η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορούν να γίνουν εύκολα αντιληπτά από ένα άνθρωπο που δεν έχει επιστημονικές γνώσεις και πολλές φορές οι ανακρίβειες κρύβονται ανάμεσα σε επιστημονικά ορθά δεδομένα, με αποτέλεσμα ακόμα και κάποιος επιστήμονας να μπορεί να πέσει στην παγίδα τους.

Μπορεί η ai να αντικαταστήσει τον διαιτολόγο;

Αναφορικά με τον τομέα της διατροφής, το πρόβλημα ξεκινάει ίσως από τη λανθασμένη πεποίθηση ότι ο διαιτολόγος είναι ένας ειδικός, ο μοναδικός ρόλος του οποίου είναι να παρέχει διατροφικά πλάνα. Αν, λοιπόν, το μόνο που κάνει είναι να σου δώσει ένα πρόγραμμα διατροφής, τότε γιατί να μην το ζητήσεις από ένα εργαλείο AI;

Γιατί ο διαιτολόγος δεν είναι μόνο αυτό.

Ο σημαντικότερος ρόλος ενός διαιτολόγου είναι, κατά τη γνώμη μου, να δημιουργήσει μια σχέση με τον άνθρωπο που έχει απέναντί του. Και στις περισσότερες περιπτώσεις αυτή η σχέση χρειάζεται να είναι θεραπευτική.

Για να μπορεί να χαρακτηριστεί μια σχέση θεραπευτική, ο διαιτολόγος θα πρέπει:

• να μπορεί να ακούσει προσεκτικά
• να εμπνεύσει τον άνθρωπο που έχει απέναντί του να “μετακινηθεί”
• να του δημιουργήσει το αίσθημα ότι δεν είναι μόνος
• να του δείξει νέους ορίζοντες που ενδεχομένως ο ίδιος, από τη θέση στην οποία βρίσκεται, δεν μπορεί να δει ή ακόμα και αν τους βλέπει, να μην ξέρει πώς να τους διαβεί
• να του δώσει τον χώρο και τον χρόνο που ενδεχομένως δεν βρίσκει στην καθημερινότητά του για να εκφραστεί.

Με άλλα λόγια, είναι τόσα πολλά αυτά που μπορεί να δώσει μια αληθινή ανθρώπινη σχέση, σε αντίθεση με την AI που ενώ δείχνει να μας ακούει, να μας καταλαβαίνει και να μας δίνει οδηγίες, στο τέλος της ημέρας μας αφήνει αθεράπευτους με ένα εσωτερικό κενό. Με το ίδιο γνώριμο κενό, που αρκετές φορές είναι και ο λόγος που μας οδήγησε στη θεραπεία.

Τεχνητή νοημοσύνη, Μεσογειακή διατροφή και πλάσιμο συνειδήσεων

Η Μεσογειακή διατροφή είναι ένα από τα πιο καλά μελετημένα μοντέλα διατροφής όσον αφορά την επίδρασή της στην υγεία.

Έστω, λοιπόν, ότι ζητάμε από την AI να μας φτιάξει ένα διατροφικό πλάνο βασισμένο πάνω στη Μεσογειακή διατροφή και τα υπολογίζει όλα πολύ σωστά. Παίρνουμε τα γραμμάρια υδατανθράκων που χρειαζόμαστε και καταναλώνουμε αρκετή πρωτεΐνη.

Οι “ψυχροί” υπολογισμοί είναι σημαντικό εργαλείο και για έναν διαιτολόγο, γιατί χωρίς αυτούς δε θα μπορούσε η παρέμβαση να είναι αποτελεσματική. Όμως, ο διαιτολόγος που σε παρακολουθεί αντιλαμβάνεται, ότι κάτι που είναι γενικά σωστό, μπορεί να μην είναι το σωστό για εσένα. Αναρωτιέμαι, θα μπορούσε ποτέ άραγε να το “σκεφτεί” αυτό η ai;

Για να επανέλθω στο παράδειγμα μας, η Μεσογειακή διατροφή δεν αφορά μόνο το τι υπάρχει στο πιάτο. Ένα από τα στοιχεία που έχουν συνδεθεί με το μεσογειακό πρότυπο είναι και η κοινωνικότητα γύρω από το φαγητό, το να τρώμε δηλαδή μαζί, στο ίδιο τραπέζι.

Αυτό μπορεί να ακούγεται λίγο παρωχημένο σε μια εποχή που ο καθένας τρέχει να προλάβει τις δουλειές του. Όμως, έχει μεγαλύτερη σημασία από όσο νομίζουμε.

Γιατί όσο περισσότερο οργανώνουμε τη ζωή μας γύρω από το ατομικό πρόγραμμα μας και συζητάμε για τη διατροφή μας με την ai, τόσο περισσότερο κινδυνεύουμε να ξεχνάμε ότι το φαγητό:

• Είναι και μια αφορμή να καθίσουμε μαζί.
• Να συζητήσουμε.
• Να μοιραστούμε μια χαρά ή ένα πρόβλημα.
• Να φάμε ένα φαγητό που μπορεί να μην είναι ακριβώς αυτό που θα επιλέγαμε μόνοι μας.
• Να βγούμε λίγο από το πρόγραμμα μας.
• Να υπάρχουν στο τραπέζι φαγητά και απόψεις που δε θα επιλέγαμε, αλλά ταυτόχρονα να μπορούμε να συνυπάρχουμε με αυτά.

Το να στηρίζουμε, λοιπόν, τη διατροφή μας στην AI μπορεί να μας κάνει να πιστεύουμε ότι όλη η διαδικασία της διατροφής είναι μια ατομική υπόθεση που πρέπει να διαχειριστούμε μόνοι μας.

Ότι η ανθρώπινη παρουσία του διαιτολόγου είναι περιττή, ότι η πολιτεία δε χρειάζεται να δώσει έμφαση στη διατροφική εκπαίδευση γιατί αυτό μας το παρέχει η ai, ότι τα ξέρουμε όλα.

Και κάπως έτσι, η διατροφή μας, αντί να μας κάνει συντρόφους (σύντροφος: προέρχεται από το συν + τρέφω, “αυτός που τρέφεται μαζί με κάποιον άλλο”, αυτός με τον οποίο μοιράζεσαι την τροφή), γίνεται τελικά μια επιπλέον αφορμή απομόνωσης του σύγχρονου ανθρώπου.