Διατροφολόγος Θεσσαλονίκη: 5 λόγοι που η εξατομίκευση φέρνει τα καλύτερα αποτελέσματα
Θα έχεις ακούσει ή ίσως το έχεις ζήσει κι εσύ το να πηγαίνεις σε έναν διαιτολόγο και να παίρνεις ένα εκτυπωμένο χαρτί: “Χ γραμμάρια αβοκάντο, Υ γραμμάρια όσπρια, Ζ γραμμάρια ψάρι”. Και τα λέμε σε δύο εβδομάδες!
Άσχετα αν σιχαίνεσαι το ψάρι, το αβοκάντο είναι πολύ ακριβό για το πορτοφόλι σου και τα όσπρια σου προκαλούν φούσκωμα.
Ή το άλλο, το ακόμη καλύτερο που έχω ακούσει: Έχεις επιλέξει να μην καταναλώνεις κρέας, αλλά το πρόγραμμα έχει μοσχαράκι κοκκινιστό “γιατί πρέπει να ανεβάσεις τον σίδηρό σου. Μία φορά την εβδομάδα δεν θα πάθεις κάτι”.
Και μετά γυρίζεις σπίτι αποφασισμένη να “το κάνεις σωστά”.
Κάνεις ψώνια, μαγειρεύεις κάθε μέρα, πιέζεσαι να φας ό,τι “πρέπει”, γιατί πιστεύεις πως μόνο έτσι θα πετύχει η προσπάθεια ή μόνο έτσι θα είσαι υγιής. Μετά από λίγες εβδομάδες αρχίζεις να κουράζεσαι. Και τελικά τα παρατάς, επειδή προσπαθείς να χωρέσεις σε διατροφικά καλούπια που δεν ταιριάζουν στη ζωή σου.
Το αποτέλεσμα;
Επιστρέφεις στις συνήθειες που ήδη ξέρεις και σκέφτεσαι ότι κάποια άλλη στιγμή θα είσαι πιο έτοιμη να ξεκινήσεις ξανά.
Kαι πάμε πάλι από την αρχή. Κάπως έτσι περνούν τα χρόνια και καταλήγεις χωρίς ουσιαστική πρόοδο και με μία απέχθεια αλλά και παράλληλη “εξάρτηση” από δίαιτες, διατροφολόγους και την “υγιεινή διατροφή”.
Αλλά είναι πράγματι έτσι τα πράγματα;
Αποτελεσματική διατροφή είναι αυτή που μπορείς να ακολουθήσεις
Δεν έχει σημασία πόσο “σωστό” θεωρείται ένα πρόγραμμα αν απέχει εντελώς από τη δική σου πραγματικότητα. Για παράδειγμα, οι γενικές συστάσεις λένε ότι καλό είναι να καταναλώνουμε όσπρια 2-3 φορές την εβδομάδα. Αν όμως εσύ τρως όσπρια μία φορά τον μήνα, τότε το να ξεκινήσεις με μία φορά την εβδομάδα ίσως είναι ήδη ένα μεγάλο βήμα.
Ή μπορεί να έχεις σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και ενώ θέλεις να τρως περισσότερα όσπρια, να σε δυσκολεύουν λόγω συμπτωμάτων. Σε αυτή την περίπτωση η προσέγγιση χρειάζεται προσαρμογή: διαφορετική ποσότητα, διαφορετικός τρόπος μαγειρέματος και σταδιακή εισαγωγή.
Ακόμη και η κατανάλωση υγρών είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Αν πίνεις ελάχιστο νερό μέσα στη μέρα, το να φτάσεις στα 3 ποτήρια μπορεί να μην είναι ο τελικός στόχος, αλλά για σένα να είναι ήδη σημαντική πρόοδος.
Αυτό θα πει εξατομίκευση. Αυτό θα πει οι παρεμβάσεις να σέβονται τις προτιμήσεις σου αλλά και τις δυνατότητές σου. Γιατί δεν είναι όλα θέμα θέλησης. Ορισμένες αλλαγές μπορεί να μη θέλεις να τις κάνεις, ενώ άλλες μπορεί πραγματικά να μην μπορείς. Με αυτό τον τρόπο δημιουργούνται αλλαγές που μπορούν πραγματικά να διατηρηθούν μακροπρόθεσμα και όχι μόνο για έναν μήνα μέχρι να εξαντληθείς πνευματικά.
Δεν χρειάζεται να τρως “τέλεια” για να έχει νόημα
Πολλές φορές ακούω στην πρώτη συνεδρία: “Θα κόψω τα delivery και τέλος η ζάχαρη. Δεν την ξαναβάζω στο στόμα μου”.
Και κάπου εκεί είναι που εγώ αρχίζω να αγχώνομαι και προσπαθώ να προσεγγίσω διαφορετικά το θέμα. Από τη μία, σεβόμενη το ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται εξάρτηση από μια ομάδα τροφίμων και, από την άλλη, γνωρίζοντας ότι ο αποκλεισμός και οι αυστηροί κανόνες οδηγούν συνήθως σε αντίθετα αποτελέσματα.
Και ποια είναι η χρυσή τομή;
Αυτό είναι το ερώτημα που καλούμαστε να απαντήσουμε μαζί με τον κάθε διαιτώμενο, γιατί η απάντηση είναι μοναδική και ξεχωριστή για τον καθένα. Εξαρτάται από το ιστορικό του, τις παρούσες συνήθειές του και από το πόσο θέλουμε να μετακινηθούμε κάθε φορά. Έτσι μπορούμε να ορίσουμε ένα διατροφικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να κινείται ο διαιτώμενος, το οποίο μεν τον οριοθετεί, αλλά δεν τον κάνει να ασφυκτιά.
Σε αυτό το πλαίσιο η διατροφή δεν είναι “τέλεια”, γιατί δεν υπάρχει τέλεια διατροφή. Είναι όμως η κατάλληλη για τον ίδιο ή την ίδια, ώστε να μπορεί να απολαμβάνει την ελευθερία, αλλά και καθοδήγηση.
Οι διατροφικές ανάγκες δεν είναι ίδιες για όλους
Άλλο ένα μεγάλο αγκάθι στο κομμάτι της διατροφής. Κάποτε υπήρχαν τα περιοδικά που κυκλοφορούσαν στο τεύχος τους “δίαιτες express”. Έχω δοκιμάσει κι εγώ αυτές τις δίαιτες και μάλιστα σε πολύ τρυφερή ηλικία, στην εφηβεία. Πόσο λυπάμαι “τα χρόνια που πήγαν χαμένα!”
Τώρα έχουμε το Instagram, όπου βγαίνουν οι ειδικοί ή και οι καθόλου ειδικοί και λένε από μία συμβουλή, κι εσύ προσπαθείς να ακολουθήσεις γενικούς κανόνες που δεν είναι για σένα. Όμως άλλες ανάγκες έχει ένας άνθρωπος που γυμνάζεται καθημερινά, άλλες κάποιος με απαιτητική δουλειά γραφείου και άλλες μια νέα μαμά που προσπαθεί να βρει χρόνο ακόμη και για να φάει. Το ίδιο ισχύει και για:
- το ιατρικό ιστορικό
- τις εξετάσεις
- τις ορμόνες
- το στρες
- τον ύπνο
- τη σχέση με το φαγητό
Οι γενικές συμβουλές δε δούλεψαν και δε θα δουλέψουν ποτέ για κανέναν μας. Αν δεν αφιερωθεί ο απαιτούμενος χρόνος για να “σκάψεις” μέσα στα έγκατα του κάθε ανθρώπου, να έρθεις σε επαφή με την καθημερινότητά του, με τις πραγματικές δυσκολίες που αυτή φέρνει και με τη σχέση που έχει με το φαγητό, είναι σχεδόν αδύνατο να σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος.
Η σχέση σου με το φαγητό παίζει τεράστιο ρόλο
Τις περισσότερες φορές το πρόβλημα δεν είναι ότι “δεν ξέρεις τι να φας”. Όλοι πάνω κάτω γνωρίζουμε τι είναι καλό να τρώμε. Αλλά στη ζωή υπάρχουν χιλιάδες αιτίες και αφορμές για να μην το κάνουμε. Αρχικά, το περιβάλλον στο οποίο ζούμε είναι πλέον ξεκάθαρα παχυρκιογενές.
Τι σημαίνει αυτό;
Ο όρος παχυσαρκιογενές περιβάλλον (obesogenic environment) αναφέρεται στο σύνολο των εξωτερικών συνθηκών, υποδομών και επιρροών που προάγουν την αύξηση του σωματικού βάρους και δυσκολεύουν τη διατήρηση ενός υγιούς τρόπου ζωής.
Έτσι, δε φταίει μόνο η προσωπική επιλογή, αλλά το σύγχρονο περιβάλλον μας ωθεί ασυνείδητα προς την υπέρμετρη κατανάλωση με τα παρακα΄τω:
- Φθηνές θερμίδες: Τα επεξεργασμένα τρόφιμα με πολλή ζάχαρη και λιπαρά είναι παντού και είναι οικονιμικά.
- Υπερμεγέθεις μερίδες: Τα fast food και τα εστιατόρια σερβίρουν πλέον τεράστιες μερίδες ως “οικονομικά συμφέρουσες”.
- Διαρκής έκθεση: Υπάρχει συνεχής διαφήμιση αυτών των προϊόντων και εύκολη πρόσβαση (delivery, mini market).
Παράλληλα, το άγχος, η θλίψη και η απογοήτευση που μπορεί να βιώνουν πολλά άτομα τα ωθούν στην υπερκατανάλωση αυτών των τροφίμων.
Στο άλλο άκρο, υπάρχουν άνθρωποι που νιώθουν αποστροφή προς το φαγητό, μπορεί δηλαδή να προσπαθούν να πάρουν βάρος και να μην τα καταφέρνουν. Αυτό συνήθως έχει βάση από το παρελθόν. Ίσως μεγάλωσαν σε περιβάλλοντα όπου το να μην τρως σήμαινε το να μην πιάνεις χώρο, το να μη φροντίζεις τον εαυτό σου ή το να μαθαίνεις να αντέχεις χωρίς φαγητό.
Φυσικά, έκανα μία σύντομη αναφορά σε δύο πιο ακραίες καταστάσεις. Προφανώς το φάσμα μιας διαταραγμένης σχέσης με το φαγητό είναι πολύ μεγάλο και η διαχείριση διαφέρει για την κάθε περίπτωση.
Σε καμία περίπτωη όμως το ζητούμενο δεν είναι να τρώμε όλοι “σωστά”. Το ζητούμενο είναι να βρεθεί ένα σημείο ισορροπίας όπου ηρεμεί η ψυχή, αλλά ταυτόχρονα κάνουμε και κάποια θετικά βήματα για την υγεία μας.
Ο στόχος δεν είναι να κάνεις δίαιτα
Μετά από όλα αυτά που αναφέραμε, φαντάζομαι έγινε ξεκάθαρο ότι ο στόχος δεν είναι να κάνεις απλώς μια δίαιτα, όπως έχει καλλιεργηθεί τόσα χρόνια από την “κουλτούρα της δίαιτας”. Αυτός ο στόχος είναι μια ψευδαίσθηση. Είναι κάτι που δεν έχει να κάνει με την πολυδιάστατη φύση του ανθρώπου καθώς δεν αντιμετωπίζει ολιστικά τον άνθρωπο αλλά σαν αριθμό: Αριθμός επισκέψεων, γραμμάρια φαγητού, κιλά στη ζυγαριά.
Στόχος λοιπόν, είναι να φέρουμε στο φως τον τρόπο που σχετιζόμαστε με το φαγητό. Και αυτό δεν αφορά απαραίτητα πάντα κάτι βαθύ ή κάτι που συνδέεται με κάποιο τραύμα. Μπορεί απλά να είναι μια συνήθεια που χτίστηκε τυχαία και όσο εύκολα δημιουργήθηκε, μπορεί το ίδιο εύκολα να πάρει μια άλλη τη θέση της.
Ή μπορεί να είναι όντως κάτι πολύ βαθύ. Ίσως να μας συνοδεύει σε όλη μας τη ζωή και να μάθουμε να ζούμε και να συμβιώνουμε με αυτή τη “μη αλλαγή” στη διατροφή μας. Όχι με πίεση και ενοχή, αλλά με αποδοχή, αλλάζοντας ίσως τη ματιά, τον τρόπο που την βιώνουμε και που στεκόμαστε απέναντί της.
