Πώς δημιουργείται ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα διατροφής;

Τα τελευταία χρόνια, η προσέγγιση στις επιστήμες υγείας στρέφεται ολοένα και περισσότερο προς την εξατομίκευση. Η ίδια αρχή ισχύει και στη διατροφή, για αυτό σήμερα μιλάμε για “εξατομικευμένη προσέγγιση” και εξατομικευμένο πλάνου διατροφής.

Ο σχεδιασμός ενός τέτοιου πλάνου βασίζεται στην αξιολόγηση διαφορετικών παραμέτρων, ώστε να ανταποκρίνεται στις ειδικές ανάγκες, τις συνήθειες, τις προτιμήσεις και την καθημερινότητα του κάθε ανθρώπου και δεν είναι μια τυποποιημένη δίαιτα που δίνεται σε όλους, παραμετροποιώντας απλώς τις ποσότητες.

Πώς, όμως, γίνεται στην πράξη αυτή η εξατομίκευση και ποια στοιχεία λαμβάνονται υπόψη πριν δημιουργηθεί ένα πρόγραμμα διατροφής;

Η δημιουργία ενός προγράμματος ξεκινά ήδη κατά τη διάρκεια της συνέντευξης στην πρώτη συνεδρία, όπου μπορεί να συζητηθούν στοιχεία όπως:

• ο στόχος που έχει τεθεί,
• οι διατροφικές συνήθειες,
• το καθημερινό πρόγραμμα,
• οι ώρες εργασίας και ύπνου,
• η φυσική δραστηριότητα,
• οι προτιμήσεις και οι αποστροφές σε τρόφιμα,
• η συχνότητα κατανάλωσης γευμάτων εκτός σπιτιού,
• τυχόν ιδιαίτερες διατροφικές ανάγκες,
• το ιατρικό και διατροφικό ιστορικό

Με αυτόν τον τρόπο, το πρόγραμμα δε βασίζεται έναν αριθμό θερμίδων, αλλά σε μια ολόκληρη εικόνα που σχηματίζουμε για τη ζωή και την ιδιοσυγκρασία ενός ατόμου.

Επιπλέον, πριν σχεδιαστεί ένα πρόγραμμα, χρειάζεται να γίνει ξεκάθαρο το τι θέλει να πετύχει το άτομο. Ο στόχος μπορεί να αφορά:

• απώλεια ή διατήρηση βάρους,
• βελτίωση των διατροφικών συνηθειών,
• καλύτερη οργάνωση των γευμάτων,
• υποστήριξη της αθλητικής δραστηριότητας,
• μια συγκεκριμένη διατροφική ανάγκη,
• αλλαγές που σχετίζονται με μια κατάσταση υγείας, όταν απαιτείται διατροφική παρέμβαση.

Ο ίδιος διατροφικός σχεδιασμός δεν μπορεί να εξυπηρετεί όλους τους στόχους με τον ίδιο τρόπο.

Τι ρόλο παίζουν οι διατροφικές προτιμήσεις;

Ένα πρόγραμμα μπορεί να είναι επιστημονικά σωστό, αλλά αν περιλαμβάνει τρόφιμα που κάποιος δεν καταναλώνει ή γεύματα που δεν μπορεί να εντάξει στην καθημερινότητά του, είναι δύσκολο να εφαρμοστεί μακροπρόθεσμα. Για αυτό, οι διατροφικές προτιμήσεις και συνήθειες αποτελούν σημαντικό κομμάτι του σχεδιασμού. Για παράδειγμα, ένα πρόγραμμα μπορεί να χρειάζεται να προσαρμοστεί σε:

• vegetarian ή vegan διατροφή,
• τροφικές προτιμήσεις ή αποστροφές,
• συχνά γεύματα εκτός σπιτιού,
• περιορισμένο χρόνο για μαγείρεμα,
• διαφορετικό ωράριο εργασίας,
• κοινωνικές υποχρεώσεις.

Και οι θερμίδες;

Οι ενεργειακές ανάγκες αποτελούν ένα από τα στοιχεία που μπορούν να ληφθούν υπόψη στον σχεδιασμό ενός προγράμματος. Ωστόσο, ένα πρόγραμμα διατροφής δεν είναι απλώς: “Χρειάζεσαι Χ θερμίδες, επομένως θα φας αυτά τα τρόφιμα”. Χρειάζεται να εξετάζεται παράλληλα η ποιότητα της διατροφής, η κατανομή των γευμάτων, η επάρκεια θρεπτικών συστατικών και το κατά πόσο το πρόγραμμα μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη.

Τι γίνεται με τις μετρήσεις σώματος;

Όταν πραγματοποιείται ανάλυση σύστασης σώματος, μπορούν να αξιοποιηθούν στοιχεία όπως το βάρος και η σύσταση του σώματος ως μέρος της συνολικής αξιολόγησης. Η παρακολούθηση δε χρειάζεται να βασίζεται αποκλειστικά στη ζυγαριά. Ανάλογα με τον στόχο, μπορεί να αξιολογείται και η μεταβολή στη σύσταση του σώματος, μαζί με άλλους δείκτες και την πορεία του ατόμου.

Το πρόγραμμα δεν τελειώνει όταν παραδοθεί

Ένα σημαντικό στοιχείο της εξατομικευμένης διατροφικής παρακολούθησης είναι ότι το πρόγραμμα μπορεί να αλλάζει στην πορεία. Στην καθημερινότητα μπορεί να προκύψουν δυσκολίες που δεν ήταν δυνατό να προβλεφθούν από την αρχή. Μπορεί επίσης να αλλάξουν οι ώρες εργασίας, η φυσική δραστηριότητα, οι προτιμήσεις ή ακόμη και ο ίδιος ο στόχος.

Κατά τη διάρκεια των επόμενων συνεδριών αξιολογείται η πορεία και, όπου χρειάζεται, γίνονται αλλαγές στις ποσότητες, στα γεύματα, στις επιλογές τροφίμων ή στη συνολική δομή του προγράμματος.

Ένα πρόγραμμα μπορεί να είναι θεωρητικά άρτιο, αλλά αν απαιτεί καθημερινό μαγείρεμα για κάποιον που δεν έχει χρόνο, αν δε λαμβάνει υπόψη τα γεύματα εκτός σπιτιού ή αν αποκλείει τρόφιμα που αποτελούν σημαντικό μέρος της καθημερινής διατροφής, πιθανότατα δεν θα είναι εύκολο να διατηρηθεί.

Τελικά, η δημιουργία ενός εξατομικευμένου προγράμματος διατροφής είναι μια διαδικασία που ξεκινά από την αξιολόγηση και τον καθορισμό στόχων και συνεχίζεται με τον σχεδιασμό, την εφαρμογή, αλλά και την επανεκτίμηση του.