Καρκίνος του μαστού: Τι ρόλο παίζει στην πρόληψη η διατροφή;

Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος του γυναικείου πληθυσμού στις ανεπτυγμένες χώρες του δυτικού κόσμου. Δυστυχώς δεν υπάρχει εμβόλιο για να προλάβουμε τον καρκίνο του μαστού και συνεπώς το μόνο εργαλείο που έχουμε είναι η έγκαιρη διάγνωση αλλά και η πρόληψη. Μπορεί η διατροφή να αποτελέσει εργαλείο πρόληψης κατά του καρκίνου του μαστού;

Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνά διαγνωσμένος τύπος καρκίνου παγκοσμίως και η κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο στις γυναίκες, αντιπροσωπεύοντας το 25% των συνολικών περιπτώσεων καρκίνου και το 15% των περιπτώσεων θανάτου λόγω καρκίνου μεταξύ των γυναικών. Επιπλέον, ο καρκίνος του μαστού είναι ένας από τους τύπους καρκίνου που συνδέεται στενά με την παχυσαρκία και ο πιο συχνός καρκίνος στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες (1). Ως διαιτολόγος-διατροφολός, ανεξάρτητα από τα εκάστοτε αιτήματα των διαιτωμένων μου, προσπαθώ πάντα κατά τη διάρκεια των συνεδριών να επικοινωνήσω το εξής μήνυμα: Η τροφή όταν, αξιοποιείται σωστά, είναι ίσως το σημαντικότερο εργαλείο πρόληψης που διαθέτουμε απέναντι στις ασθένεις, όπως και στον καρκίνο. Για να γίνει καλύτερα κατανοητό το παράπανω, πάμε να δούμε αρχικά με ποιον τρόπο αναπτύσσεται ο καρκίνος.

Πώς ξεκινάει η ανάπτυξη του καρκίνου;

Ο καρκίνος ξεκινάει από μεταλλάξεις που συμβαίνουν στο DNA των κυττάρων. Αν και τις περισσότερες φορές ο οργανισμός είναι σε θέση να διορθώσει αυτές τις βλάβες και να απομακρύνει τα μεταλλαγμένα κύτταρα, ορισμένα από αυτά, αν βρεθούν στο κατάλληλο περιβάλλον, μπορεί να αρχίσουν να πολλαπλασιάζονται και να μετατρέπονται στα λεγόμενα καρκινικά κύτταρα. Επειδή, λοιπόν, είναι αδύνατο να μην προκύπτουν κυτταρικές βλάβες κατά τη διάρκεια της ζωής μας, αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να διατηρήσουμε το περιβάλλον του οργανισμού μας όσο το δυνατόν λιγότερο ευνοϊκό για τον πολλαπλασιασμό αυτών των κυττάρων. Πώς μοιάζει αυτό το περιβάλλoν;

Ορισμένοι από τους παράγοντες που σχετίζονται με την ανάπτυξη καρκίνου είναι η χρόνια φλεγμονή, το διαταραγμένο μικροβίωμα του εντέρου, το οξειδωτικό στρες, η αυξημένη έκθεση σε ορμόνες και η παχυσαρκία. Ωστόσο, η διατροφή μπορεί να αποτελέσει έναν παράγοντα πρόληψης, καθώς μπορούμε να επηρεάσουμε ορισμένους από αυτούς τους παράγοντες μέσω των διατροφικών επιλογών μας. Παρακάτω παρουσιάζονται ορισμένες διατροφικές συστάσεις που μπορούν να συμβάλουν στην πρόληψη του καρκίνου του μαστού:

1. Αυξημένη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών: Έχει βρεθεί ότι μια διατροφή πλούσια σε λαχανικά και φρούτα μπορεί να βελτιώσει την έκβαση του καρκίνου του μαστού (2). Η κατανάλωση πράσινων, κίτρινων και σταυρανθών λαχανικών (μπρόκολο, λαχανάκια Βρυξελλών, κουνουπίδι, λάχανο, λαχανίδα) έχει συνδεθεί  με μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου(3). Προσπαθήστε, λοιπόν, να εντάξετε φρούτα και λαχανικά σχεδόν σε κάθε σας γεύμα. Εκτός του ότι θα νιώθετε χορτάρτοι για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, θα έχετε εφοδιάσει τον οργανισμό μας με μια φυσική ασπίδα ενάντια στον πολλαπλασιασμό των κυττάρων που έχου υποστεί βλάβη.
2. Μειωμένη κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών: Μετα-ανάλυση 24 μελετών που πραγματοποιήθηκε με σκοπό να εξεταστούν οι διαφορές μεταξύ ζωικού και φυτικού λίπους και μεταξύ κορεσμένων (SFA), μονοακόρεστων (MUFA) και πολυακόρεστων λιπαρών οξεών έδειξε ότι η πηγή και το είδος των λιπαρών που καταναλώνονται δε σχετίζονται με τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Ωστόσο, το 2017 πραγματοποιήθηκε συστηματική ανασκόπηση σε 15 μελέτες για να αποσαφηνιστεί η επίδραση που έχουν τα λιπαρά που καταναλώνονται μέσω της τροφής στην θνησιμότητα από καρκίνο του μαστού. Από τα αποτελέσματα φάνηκε ότι η πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών επηρεάζει αρνητικά την επιβίωση από τον καρκίνο του μαστού (4). Συνεπώς, αν και η πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών φαίνεται να μη σχετίζεται με την εμφάνιση καρκίνου του μαστού, μπορεί να επηρεάσει την έκβαση της νόσου για τα άτομα που ήδη νοσούν. Επομένως, μειώστε τη συχνή κατανάλωση πολύ λιπαρών γευμάτων και προτιμήστε τα ημιαποβουτυρωμένα γαλακτοκομικά προϊόντα της αγοράς.
3. Αυξημένη κατανάλωση φυτικών ινών: Οι φυτικές ίνες βρίσκονται σε ανεπεξέργαστες φυτικές τροφές όπως φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ξηρούς καρπούς, σπόρους και ολική άλεση. Η συνολική κατανάλωση φυτικών ινών σχετίστηκε με 8% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού (6). Προσπαθήστε να καταναλώνετε τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα όσπρια, συνοδεύστε τα γεύματα σας με ψωμί ολικής άλεσης ή κριθαρένιο παξιμάδι, προμηθευτείτε ποικιλία σπόρων και ξηρών καρπών και προσθέστε τα στη σαλάτα ή στο γιαούρτι σας.
4. Μειωμένη κατανάλωση επεξεργασμένου κρέατος: Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Έρευνας για τον Καρκίνο, το επεξεργασμένο κρέας (π.χ γαλοπούλα, μπέικον, ζαμπόν, λουκάνικα κ.α) ανήκει πλέον στην κατηγορία νούμερο 1 των καρκινογόνων ουσιών, στις ουσίες δηλαδή που αποδεδειγμένα προκαλούν καρκίνο στον άνθρωπο (κυρίως του παχέος εντέρου). Αναφορικά με το κόκκινο κρέας, ανήκει επίσημα στην κατηγορία νούμερο 2 των καρκινογόνων ουσιών. Αυτό σημαίνει ότι, αν και δεν έχουν γίνει έρευνες σε ανθρώπους, οι έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί σε ζώα φανερώνουν ότι η κατανάλωση κόκκινου κρέατος πιθανόν να επηρεάζει την εμφάνιση καρκίνου. Αποφύγετε την αγορά αλλαντικών για το σπίτι, ακόμα και αν αυτό είναι γαλοπούλα και καταναλώστε κόκκινο κρέας 1 φορά την εβδομάδα ή ανά 15 μέρες. Έτσι, θα δημιουργήσετε τον “χώρο” να απολαύσετε ορισμένες στιγμές αλλαντικά ή κόκκινο κρέας εκτός σπιτιού σε εξαιρετικές περιπτώσεις χωρίς να επιβαρύνετε τον οργανισμό σας.

Κατανοούμε, λοιπόν, πως η διατροφή συνδέεται άμεσα με τον καρκίνο του μαστού, επηρεάζοντας παράγοντες όπως η χρόνια φλεγμονή, το μικροβίωμα του εντέρου, το οξειδωτικό στρες και την έκθεση μας σε ορμόνες. Επιτυγχάνοντας μικρές αλλαγές στην καθημερινή διατροφή μας, μπορούμε να θωρακίσουμε την υγεία μας και να μειώσουμε τον κίνδυνο εκδήλωσης και εξέλιξης του καρκίνου του μαστού. Η θωράκιση της υγείας μας μέσω της διατροφής οφείλει να είναι προτεραιότητα μαςκαι μπορεί να γίνει με πολύ απλές και μικρές αλλαγές στην καθημερινότητα μας, που όμως θα κάνουν τη διαφορά.