Όλη η αλήθεια για την Aloe vera

Η Aloe vera έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική ως συμπλήρωμα υγείας και διατροφής. Επιπλέον, η παραγωγή Aloe vera έχει εξελιχθεί σε αναδυόμενη βιομηχανία για την παρασκευή καλλυντικών και λειτουργικών τροφίμων. Ωστόσο, οι αναφερόμενες ανεπιθύμητες ενέργειες έχουν εγείρει ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο η Aloe vera και τα προϊόντα της είναι επαρκώς ασφαλή για χρήση στην ιατρική και την υγειονομική περίθαλψη.

Η Aloe έχει μια μακρά ιστορία χρήσης, συνδεόμενη με οφέλη για την υγεία και αποτελεί ένα από τα πιο δημοφιλή βότανα στον κόσμο. Η Aloe, σε διάφορες μορφές και τρόπους χορήγησης, έχει χρησιμοποιηθεί στη διαχείριση σχεδόν κάθε ανθρώπινης πάθησης, από ηλιακά εγκαύματα έως δυσκοιλιότητα. Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι η Aloe διαθέτει κλινικά σημαντικές αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, ενώ η κατανάλωσή της συνδέεται με αυξημένη απορρόφηση βιταμινών, ανακούφιση συμπτωμάτων γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης, μείωση της LDL χοληστερόλης και της γλυκόζης ορού, καθώς και βελτίωση της ελαστικότητας του δέρματος.

Tα είδη της Aloe και η βοτανική της ταυτότητα

Υπάρχουν πάνω από 400 είδη Aloe, με τα κύρια που χρησιμοποιούνται στη βοτανική ιατρική και την υγεία να περιορίζονται σε:

• Aloe barbadensis Miller (γνωστή ως Aloe vera)
• Aloe arborescens Miller
• Aloe perryi Baker
• Aloe andongensis
• Aloe ferox

Από αυτά, η Aloe barbadensis Miller, συνήθως αναφερόμενη ως Aloe vera, είναι η πιο ευρέως χρησιμοποιούμενη. Σύμφωνα με τους Διεθνείς Κανόνες Βοτανικής Ονοματολογίας, η σωστή βοτανική ονομασία είναι A. vera (L.) Burm. f. (πηγή). Η Aloe vera είναι ένα αειθαλές, χωρίς στέλεχος ή πολύ κοντό στέλεχος, σαρκώδες φυτό (succulent) ή ξερόφυτο (xerophyte). Οι κύριες συνιστώσες του ολόκληρου φύλλου της Aloe vera είναι το τζελ Aloe vera και το λάτεξ Aloe vera.

Το βασικό χαρακτηριστικό του ολόκληρου φύλλου της Aloe vera είναι η υψηλή περιεκτικότητά του σε νερό, που κυμαίνεται από 99,0% έως 99,5%. Ωστόσο, το υπόλοιπο 0,5%-1,0% του φύλλου περιέχει πάνω από 75 πιθανώς βιοδραστικά συστατικά, όπως αλοΐνη, αλόη-εμοδίνη, αλόη-ρενίνη, πολυσακχαρίτες Aloe, κ.ά.

Βασικά οφέλη που έχουν τεκμηριωθεί

Τα περισσότερα από τα ευεργετικά αποτελέσματα έχουν αποδοθεί στον κύριο σακχαρίτη του τζελ της Aloe vera, την ακεμαννάνη (acemannan). Άλλες γλυκοπρωτεΐνες μπορεί να ενισχύουν τα ωφέλιμα αποτελέσματα, αλλά η ακεμαννάνη θεωρείται ότι ευθύνεται για τα περισσότερα από τα οφέλη για την υγεία που ακολουθούν:

• Αντιμικροβιακή και αντιβακτηριακή δράση: Μειώνει την ανάπτυξη παθογόνων βακτηρίων στο στόμα και το έντερο.
• Αντιοξειδωτική δράση: Η καθημερινή κατανάλωση γέλης Aloe vera αυξάνει σημαντικά τη συνολική αντιοξειδωτική ικανότητα του πλάσματος, βοηθώντας στην προστασία από το οξειδωτικό στρες.
• Αντιφλεγμονώδης και ανοσορρυθμιστική δράση: Η αλόη περιέχει ουσίες που μειώνουν τη φλεγμονή και ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα.
• Υπογλυκαιμική και αντιδιαβητική δράση: Κλινικές μελέτες και μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι η αλόη μειώνει τη γλυκόζη νηστείας και τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c) σε διαβητικούς και προδιαβητικούς ασθενείς.
• Καρδιαγγειακή υποστήριξη: Μπορεί να μειώσει τα τριγλυκερίδια, τη χοληστερόλη και να βελτιώσει δείκτες καρδιαγγειακού κινδύνου.
• Πεπτική υποστήριξη: Βοηθά στη βελτίωση της πέψης, στην αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας και στην προστασία του γαστρεντερικού βλεννογόνου.

Ανεπιθύμητες παρενέργειες (δεν αφορούν τα εμπορικά ροφήματα, αλλά τον χυμό ολόκληρου του φύλλου ή τα μη αποχρωματισμένα εκχυλίσματα)

Το 2015, το εκχύλισμα ολόκληρου φύλλου Aloe vera ταξινομήθηκε ως πιθανός καρκινογόνος για τον άνθρωπο (Ομάδα 2B) από τη Διεθνή Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC). Το ακατέργαστο λάτεξ περιέχει χημικές ουσίες που φαίνεται να έχουν πιθανές καρκινογόνες ιδιότητες, και ακόμη και το επεξεργασμένο λάτεξ μπορεί να περιέχει καρκινογόνες ενώσεις. Δεδομένου ότι αλόη-εμοδίνη και εμοδίνη μπορεί να υπάρχουν στα εκχυλίσματα της αλόης, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA Panel, 2018) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι: «Οι υδροξυανθρακινόνες (HADs) θα πρέπει να θεωρούνται γενοτοξικές και καρκινογόνες και ότι υπάρχει ανησυχία για την ασφάλεια των εκχυλισμάτων που περιέχουν υδροξυανθρακινόνες, αν και παραμένει αβεβαιότητα». Η αλoΐνη (aloin) είναι μια χημική ένωση που ανήκει στις ανθρακινόνες και έχει ισχυρή καθαρτική δράση.

Το Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Εκτίμησης Κινδύνου της Γερμανίας (BfR) δήλωσε ότι: «Λόγω της υποψίας ότι τα φυτικής προέλευσης ανθρανοειδή έχουν καρκινογόνο δράση στον άνθρωπο, το BfR δεν θεωρεί κατάλληλα για χρήση σε τρόφιμα —συμπεριλαμβανομένων των συμπληρωμάτων διατροφής— τα παρασκευάσματα που περιέχουν ανθρανοειδή». Η αξιολόγηση του BfR δεν ισχύει για παρασκευάσματα που προέρχονται από τζελ ή εσωτερικό πολτό των φύλλων των ειδών Aloe τα οποία δεν περιέχουν ανθρανοειδή, όπως συμβαίνει με τα κατάλληλα παρασκευασμένα εκχυλίσματα Aloe vera που χρησιμοποιούνται σε εμπορικά ροφήματα.

Μελέτες δείχνουν ότι η κατανάλωση μη επεξεργασμένου χυμού αλοής μπορεί να προκαλέσει:

• Δόση-εξαρτώμενη ηπατονεφρική τοξικότητα
• Διάρροια, τοξική ηπατίτιδα, διάφορες ηπατικές βλάβες, υπερβολική αιμορραγία κατά τη διάρκεια χειρουργικών επεμβάσεων
• Εναπόθεση ανθρακινών στα ελικώδη σωληνάρια → βλάβη DNA/κυττάρων και οξειδωτικό στρες
• Ενεργοποίηση μακροφάγων όρχεων → αυξημένη παραγωγή νιτρικού οξειδίου (iNOS) → βλάβη DNA στα γεννητικά κύτταρα και αναστολή παραγωγής τεστοστερόνης

Τι ισχύει όμως για τα εμπορικά σκευάσματα με Aloe vera;

Λόγω των συνεχιζόμενων ανησυχιών σχετικά με τον πιθανό κίνδυνο που συνδέεται με τα προϊόντα Aloe vera, η διαδικασία παραγωγής των εκχυλισμάτων τροφικής ποιότητας για εμπορικά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων των ποτών, βελτιώνεται συνεχώς. Τα εκχυλίσματα που χρησιμοποιούνται σε πόσιμα προϊόντα παρασκευάζονται μόνο με μία από τις ακόλουθες μεθόδους:

• Εκχύλισμα εσωτερικού φύλλου (inner leaf gel extract)
• Αποχρωματισμένο εκχύλισμα ολόκληρου φύλλου (decolorized whole leaf extract)

Το Διεθνές Συμβούλιο Επιστήμης της Αλόης (IASC) έχει θεσπίσει πρότυπο ποιότητας στο πρόγραμμα πιστοποίησής του, ορίζοντας ότι τα εκχυλίσματα Aloe vera για στοματική κατανάλωση δεν πρέπει να περιέχουν πάνω από 10 ppm αλοΐνης Α και Β. Υπενθυμίζω ότι η αλoΐνη (aloin) είναι μια χημική ένωση που ανήκει στις ανθρακινόνες και έχει ισχυρή καθαρτική δράση. Η βιομηχανία, ανταποκρινόμενη στις απαιτήσεις αυτές, αναφέρει ότι τα περισσότερα εμπορικά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων των ροφημάτων, περιέχουν 5 ppm ή λιγότερο αλοΐνης Α και Β.

Σε αντίθεση με το χυμό ολόκληρου φύλλου ή τα μη αποχρωματισμένα εκχυλίσματα, τα οποία δεν χρησιμοποιούνται σε εμπορικά διαθέσιμα τρόφιμα και ποτά λόγω της υπερβολικής παρουσίας HADs, οι εμπορικά διαθέσιμες ποτά Aloe vera περιέχουν 10 ppm ή λιγότερο αλοΐνης Α και Β και παρασκευάζονται μόνο από εκχυλίσματα εσωτερικού φύλλου ή αποχρωματισμένα εκχυλίσματα ολόκληρου φύλλου, όπως αναφέρεται παραπάνω. Επιπλέον, οι Hayes et al. (2022) και Kim et al. (2023) έχουν δείξει ότι η καθαρή αλοΐνη Α και Β και τα κατάλληλα παρασκευασμένα ροφήματα Aloe vera δεν είναι γενοτοξικά σε ποικιλία δοκιμών in vitro και in vivo.

Παρά τις μειώσεις στα επίπεδα αλοΐνης Α και Β και τη σημαντική μείωση των περισσότερων φαινολικών ουσιών, όπως των ανθρακινόνη C- και O-γλυκοσιδών, των ανθρονών και άλλων υδροξυανθρακινόνων (HADs), εξακολουθούν να υπάρχουν ζητήματα ασφάλειας. Οι διαφορές στην ερμηνεία της επιδημιολογικής βιβλιογραφίας, σε συνδυασμό με τις παραλλαγές στη σύσταση και ποιότητα των εμπορικών εκχυλισμάτων Aloe vera, έχουν οδηγήσει σε διαφορετικά αποτελέσματα στις μελέτες ασφάλειας που αναφέρονται στη βιβλιογραφία. [1]

Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα μέχρι τώρα αναφερόμενα στοιχεία, η κατανάλωση και χρήση της Aloe vera σε οποιαδήποτε μορφή μπορεί να θεωρηθεί αμφιλεγόμενη, καθώς η ασφάλειά της είναι αμφισβητούμενη, με πολλές αντιρρήσεις σχετικά με τις παρενέργειες της. Δεδομένου ότι οι προετοιμασίες Aloe vera περιέχουν ποικίλα συστατικά, είναι απαραίτητο να λαμβάνονται υπόψη τόσο οι παρενέργειες όσο και τα πολλαπλά οφέλη, και απαιτούνται περαιτέρω έρευνες για την ελαχιστοποίηση ή αφαίρεση των ενεργών συστατικών ώστε να διασφαλιστεί η ασφάλεια για κατανάλωση από τον άνθρωπο.

Ποιτικοί έλεγχοι ροφημάτων και αξιοπιστία εταιρειών

Ακόμα και γνωστές μάρκες με πιστοποίηση (π.χ. IASC) δεν εγγυώνται πάντα την ποιότητα ή την απουσία ανεπιθύμητων ουσιών. Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες εταιρείες που να θεωρούνται σταθερά αξιόπιστες. Η ποιότητα διαφέρει ακόμα και μεταξύ γνωστών brands. Για μεγαλύτερη ασφάλεια, προτιμήστε προϊόντα με διαφάνεια στη σύσταση, χωρίς προσμίξεις και με ανεξάρτητους ελέγχους και σίγουρα όχι μη επώνυμα προϊόντα, καθώς συχνά είναι υποβαθμισμένα ή νοθευμένα.

Σε μελέτες που εξέτασαν προϊόντα από κορυφαίους διεθνείς προμηθευτές, μόνο 3 από τα 9 προϊόντα περιείχαν ικανοποιητικές ποσότητες του βασικού βιοδραστικού συστατικού (acemannan), ενώ τα υπόλοιπα είχαν πολύ χαμηλά επίπεδα ή παρουσίαζαν έντονη υποβάθμιση και ζύμωση. Σε άλλη ανάλυση 32 δειγμάτων από διαφορετικούς κατασκευαστές, διαπιστώθηκαν μεγάλες διαφορές στη σύσταση, λόγω διαφορετικών μεθόδων παραγωγής και έλλειψης κοινών προτύπων. Πολλά προϊόντα περιέχουν προσμίξεις, συντηρητικά ή είναι αραιωμένα, ενώ σε 71% των δειγμάτων βρέθηκαν παράνομες προσθήκες συντηρητικών.

Πόσο συχνά μπορώ να καταναλώνω και σε τι συχνότητα;

Σε περίπτωση που εντοπίσετε κάποιο σκεύασμα που εμπιστεύετει και επιθυμείτε να καταναλώσετε ρόφημα με Αloe vera, μπορείτε να καταναλώνετε έως 100-120ml την ημέρα, για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Αποφύγετε προϊόντα ολόκληρου φύλλου ή ακατέργαστα. Εάν εμφανίσετε συμπτώματα (π.χ. ναυτία, διάρροια, πόνο στο ήπαρ), διακόψτε αμέσως και συμβουλευτείτε γιατρό. Η υπερβολική ή παρατεταμένη κατανάλωση, ειδικά ακατέργαστων ή ολόκληρου φύλλου προϊόντων, μπορεί να προκαλέσει ηπατοτοξικότητα, νεφροτοξικότητα, διάρροια και άλλες παρενέργειες. Tέλος, θα πρέπει να αποφεύγεται η κατανάλωση σε:

1. Άτομα με ιστορικό ηπατικών ή νεφρικών προβλημάτων.
2. Έγκυες, θηλάζουσες, παιδιά.
3. Όσοι λαμβάνουν φάρμακα που επηρεάζουν το ήπαρ ή τα νεφρά.

Συμπέρασμα

Η κατανάλωση προϊόντων aloe vera, όπως χυμοί και τζελ, έχει μελετηθεί για τα πιθανά οφέλη στην υγεία, όπως η βελτίωση της πέψης, η ενίσχυση του ανοσοποιητικού και η αντιοξειδωτική δράση. Ωστόσο, τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι τα οφέλη αυτά είναι συχνά μέτρια και εξαρτώνται από τη δοσολογία, τη συχνότητα κατανάλωσης και την ποιότητα του προϊόντος. Παράλληλα, υπάρχουν αναφορές για ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως γαστρεντερικές διαταραχές ή αλληλεπιδράσεις με φάρμακα, ειδικά σε προϊόντα που δεν έχουν ελεγχθεί επαρκώς ή περιέχουν αλοΐνη σε υψηλές συγκεντρώσεις.

Τα περισσότερα εμπορικά επεξεργασμένα ποτά και τζελ αλόης βέρα είναι ασφαλή για υγιείς ενήλικες όταν καταναλώνονται με μέτρο, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν χαμηλή περιεκτικότητα σε αλοΐνη και έχουν ελεγχθεί κατάλληλα. Τα μη επεξεργασμένα προϊόντα ή τα προϊόντα από ολόκληρα φύλλα ενέχουν μεγαλύτερους κινδύνους και πρέπει να αποφεύγονται εδικά από άτομα με χρόνιες παθήσεις, εγκυμονούσες, θηλάζουσες ή από όσους λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή.

Τέλος, η πρόκληση για το IASC είναι τώρα να καθορίσει ορισμούς, να δημιουργήσει πρότυπα, να αναθέσει τυποποιημένες αναλυτικές μεθόδους και παραμέτρους, και να οργανώσει ένα αυστηρό πρόγραμμα πιστοποίησης, ώστε να μπορεί να συσχετίσει τη χημεία των προϊόντων με βιολογικά δεδομένα. Μέχρι να γίνει αυτό, σύμφωνα με τα δεδομένα μας, οποιαδήποτε βιολογική δραστηριότητα αποδίδεται σε ένα συγκεκριμένο δείγμα ισχύει μόνο για εκείνο το δείγμα και δεν μπορεί να επεκταθεί σε ολόκληρο το σύστημα ταξινόμησης του IASC. Η επιστημονική κοινότητα τονίζει την ανάγκη για περαιτέρω μελέτες, ώστε να καθοριστούν με σαφήνεια τα οφέλη και οι κίνδυνοι της aloe vera.