Θυρεοειδής και Διατροφή: Πώς επηρεάζει η διατροφή τη λειτουργία του θυρεοειδούς και την υγεία μας;

Παγκοσμίως, περίπου 300 εκατομμύρια άνθρωποι πάσχουν από κάποια μορφή διαταραχής του θυρεοειδούς αδένα. Οι πιο συχνές διαταραχές είναι ο υποθυρεοειδισμός, ο υπερθυρεοειδισμός, η θυρεοειδίτιδα Hashimoto, και η νόσος του Graves. Όσον αφορά το γενετικό ποσοστό, εκτιμάται ότι περίπου 70% των παθήσεων του θυρεοειδούς έχουν γενετική βάση ή προδιάθεση. Αυτό σημαίνει πως πολλοί ασθενείς φέρουν κάποια κληρονομική προδιάθεση που μπορεί να ενεργοποιηθεί από περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως η διατροφή, το στρες ή οι λοιμώξεις.

Γνωρίζουμε πλέον πολύ καλά ότι η διατροφή επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τη λειτουργία του οργανισμού μας, είτε ως μέσο πρόληψης είτε ως εργαλείο διαχείρισης διαφόρων νοσημάτων. Το ίδιο ισχύει και για τις παθήσεις του θυρεοειδούς, γι’ αυτό και συχνά στο διαιτολογικό γραφείο απευθύνονται άτομα που έχουν διαγνωστεί με κάποια δυσλειτουργία του θυρεοειδούς. Πολλοί από αυτούς δυσκολεύονται να χάσουν βάρος, παρατηρούν αλλαγές στη διάθεση και στα επίπεδα ενέργειας ενώ συχνά δεν έχουν επίγνωση ότι τα συμπτώματα που βιώνουν σχετίζονται με τον θυρεοειδή τους. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου η διάγνωση έγινε αφού προτείναμε να γίνουν σχετικές αιματολογικές εξετάσεις. Έτσι, ένα από τα βασικά ερωτήματα που θέτουμε όταν κάποιος έρχεται για πρώτη φορά στο γραφείο, είναι αν έχει ελεγχθεί η λειτουργία του θυρεοειδούς του. Πριν όμως μιλήσουμε για το πώς μπορεί η διατροφή να βοηθήσει, ας δούμε πρώτα τι είναι ο θυρεοειδής και ποιος είναι ο ρόλος του στο σώμα μας.

Τι είναι ο θυρεοειδής;

Ο θυρεοειδής είναι ένας μικρός αλλά εξαιρετικά σημαντικός αδένας σε σχήμα πεταλούδας που βρίσκεται στη βάση του λαιμού, μπροστά από την τραχεία. Αποτελεί βασικό μέρος του ενδοκρινικού συστήματος και είναι υπεύθυνος για την παραγωγή ορμονών που ρυθμίζουν πολλές λειτουργίες του οργανισμού.

Ποιες είναι οι βασικές ορμόνες του θυρεοειδούς;

• Θυροξίνη (Τ4): Η κύρια ορμόνη που παράγεται από τον θυρεοειδή και κυκλοφορεί στο αίμα.
• Τριιωδοθυρονίνη (Τ3): Η ενεργή μορφή της Τ4. Η Τ4 μετατρέπεται σε Τ3 στους ιστούς του σώματος.
• Αντίστροφη Τ3 (rT3): Δημιουργείται από την Τ4, αλλά μπλοκάρει τη δράση της Τ3.
• Καλσιτονίνη: Ορμόνη που βοηθά στη ρύθμιση των επιπέδων ασβεστίου στο αίμα.

Ποιες λειτουργίες επηρεάζει ο θυρεοειδής;

Οι ορμόνες του θυρεοειδούς επηρεάζουν:

• Τον βασικό μεταβολισμό (πόση ενέργεια καταναλώνουμε σε ηρεμία)
• Τον καρδιακό ρυθμό
• Την αναπνοή
• Την πέψη
• Τη θερμοκρασία του σώματος
• Την εγκεφαλική ανάπτυξη
• Τη διάθεση
• Την υγεία του δέρματος και των οστών
• Τη γονιμότητα

Ποιες είναι οι βασικές παθήσεις του θυρεοειδούς;

• Υποθυρεοειδισμός: Ο θυρεοειδής δεν παράγει αρκετές ορμόνες: ο μεταβολισμός επιβραδύνεται
  Αίτια: Νόσος Hashimoto, έλλειψη ιωδίου, αφαίρεση θυρεοειδούς
• Υπερθυρεοειδισμός: Ο θυρεοειδής παράγει υπερβολικές ορμόνες: ο μεταβολισμός επιταχύνεται
  Αίτια: Νόσος Graves, φλεγμονή, υπερβολική πρόσληψη ιωδίου
• Βρογχοκήλη: Διόγκωση του θυρεοειδούς
  Αίτια: Έλλειψη ιωδίου, λήψη φαρμάκων (π.χ. λίθιο)
• Καρκίνος του θυρεοειδούς:
  Συχνότεροι τύποι:
  Θηλώδης (80%)
  Θυλακιώδης (15%)
  Μυελοειδής (2%)
  Αναπλαστικός (2%)
  Θεραπεία: Χειρουργείο, ραδιενεργό ιώδιο, φαρμακευτική αγωγή

Πώς επηρεάζει η διατροφή τον θυρεοειδή;

Δεν υπάρχει συγκεκριμένη τροφή ή συμπλήρωμα που μπορεί να «θεραπεύσει» τις διαταραχές του θυρεοειδούς. Γενικά, συστήνεται μια ισορροπημένη, ποικίλη διατροφή βασισμένη στις οδηγίες του NHS Eatwell:

• ≥5 μερίδες φρούτων και λαχανικών καθημερινά
• Γεύματα βασισμένα σε σύνθετους υδατάνθρακες (δημητριακά ολικής άλεσης)
• Συμπερίληψη γαλακτοκομικών ή εναλλακτικών προϊόντων
• Πηγές πρωτεΐνης όπως όσπρια, ψάρι, αυγά, κρέας (με έμφαση στα όσπρια)
• Ακόρεστα λιπαρά σε μετριοπαθείς ποσότητες
• 6–8 ποτήρια υγρών την ημέρα
• Περιορισμός επεξεργασμένων τροφών και πρόσθετης ζάχαρης

Ποια είναι η σχέση μικροβιώματος εντέρου και θυρεοειδούς;

Ο μικροβιόκοσμος του εντέρου, δηλαδή τα “καλά” και “κακά” μικρόβια που ζουν στο πεπτικό μας σύστημα, φαίνεται πως επηρεάζει το πόσο καλά απορροφούμε θρεπτικά συστατικά όπως το ιώδιο, το σελήνιο και τον σίδηρο. που είναι όλα απαραίτητα για τη σωστή λειτουργία του θυρεοειδούς. Επιπλέον, μπορεί να επηρεάζει και την αποτελεσματικότητα ή την τοξικότητα κάποιων φαρμάκων για τον θυρεοειδή, όπως η L-θυροξίνη ή η προπυλοθειουρακίλη (PTU). Επιστημονικά ευρήματα δείχνουν ότι σε άτομα με θυρεοειδικές διαταραχές παρατηρούνται αλλαγές στη σύνθεση του εντερικού μικροβιόκοσμου. Επίσης, έχει φανεί ότι ο μικροβιόκοσμος επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο μεταβολίζονται οι θυρεοειδικές ορμόνες. Μάλιστα, σε πειράματα με ποντίκια που δεν έχουν καθόλου εντερικά μικρόβια, παρατηρήθηκαν μικρότεροι σε μέγεθος θυρεοειδείς αδένες, κάτι που ενισχύει την άποψη ότι το έντερο παίζει ρόλο στη σωστή λειτουργία του θυρεοειδούς.

Έχει φανεί ότι οι παθήσεις του θυρεοειδούς και του εντέρου συχνά συνυπάρχουν. Οι πιο κοινές αυτοάνοσες παθήσεις του θυρεοειδούς – η θυρεοειδίτιδα Hashimoto και η νόσος του Graves – παρουσιάζουν συχνά σύνδεση με άλλες παθήσεις του πεπτικού, όπως η κοιλιοκάκη και η ευαισθησία στη γλουτένη. Αυτή η συσχέτιση εξηγείται από το γεγονός ότι σε τέτοιες καταστάσεις υπάρχει διαταραχή του εντερικού φραγμού. Αυτό επιτρέπει σε ουσίες (όπως μικρόβια ή θραύσματα τροφών) να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος, ενεργοποιώντας το ανοσοποιητικό σύστημα ή προκαλώντας φλεγμονή και δυσλειτουργία και σε άλλους ιστούς – όπως ο θυρεοειδής. Επιπλέον, οι άνθρωποι με θυρεοειδικές διαταραχές παρουσιάζουν συχνά ανισορροπία στα εντερικά τους μικρόβια (δυσβίωση). Αυτή η δυσβίωση δεν αφορά μόνο τις αυτοάνοσες παθήσεις αλλά και πιο σοβαρές καταστάσεις όπως ο καρκίνος του θυρεοειδούς, όπου παρατηρούνται αυξημένα φλεγμονώδη και δυνητικά επιβλαβή βακτήρια.

Η φυτικής βάσης διατροφή, πλούσια σε φυτικές ίνες, φαίνεται να ευνοεί την ποικιλομορφία του μικροβιώματος. Η υγιής μικροχλωρίδα συνδέεται γενικά με καλύτερη υγεία, αλλά ο ρόλος της στη λειτουργία του θυρεοειδούς δεν είναι ακόμα πλήρως κατανοητός. Ωστόσο, το μικροβίωμα επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες (γεωγραφία, διατροφή, τρόπος ζωής), και δεν μπορούν να δοθούν καθολικές συστάσεις για χρήση προβιοτικών, πρεβιοτικών ή αντιβιοτικών σε παθήσεις του θυρεοειδούς.

Υπάρχουν τροφές που επηρεάζουν τη λειτουργία του θυρεοειδούς;

• Σταυρανθή λαχανικά (π.χ. μπρόκολο, κουνουπίδι, kale): Μόνο σε πολύ μεγάλες ποσότητες και σε περιπτώσεις χαμηλής πρόσληψης ιωδίου μπορεί να επηρεάσουν την λειτουργία του θυροειδούς, οπότε δεν χρειάζεται να αποκλειστούν. Επίσης, όταν οι τροφές αυτές μαγειρεύονται, καταστρέφεται το ένζυμο που οδηγεί στην παραγωγή της goitrin, της βρογχοκηλογόνας δηλαδή ουσίας.
• Φύκια, θαλάσσια βρύα (kelp, sea moss): Τα φύκια, όπως το kelp, το νόρι και το γουακάμε, είναι από τις πιο πλούσιες φυσικές πηγές ιωδίου και μπορούν να συμβάλλουν στην υγιή λειτουργία του θυρεοειδούς. Ωστόσο, ηυπερβολική πρόσληψη ιωδίου μέσω αυτών, ιδίως από συμπληρώματα διατροφής, μπορεί να οδηγήσει σε δυσλειτουργία του θυρεοειδούς, είτε με υπερπαραγωγή είτε με αναστολή των θυρεοειδικών ορμονών, κυρίως σε άτομα με προϋπάρχουσες παθήσεις όπως Hashimoto ή Graves. Στην Ελλάδα, τα φύκια δεν αποτελούν παραδοσιακό τρόφιμο και η κατανάλωσή τους παραμένει περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η υπερπρόσληψη ιωδίου μέσω τροφής είναι σπάνια. Παρ’ όλα αυτά, χρειάζεται προσοχή στη χρήση συμπληρωμάτων που περιέχουν φύκια, καθώς η περιεκτικότητα σε ιώδιο μπορεί υπερβαίνει τις ημερήσιες ανάγκες.
• Σόγια: Περιέχει βρογχογόνες ουσίες και μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση της φαρμακευτικής αγωγής με θυροξίνη. Για αυτό τον λόγο, συνιστάται να υπάρχει τουλάχιστον 4ωρο διάστημα μεταξύ λήψης φαρμάκου και κατανάλωσης σόγιας.
• Λιναρόσπορος, σπόροι chia : Δεν χρειάζεται να αποκλειστούν, εφόσον υπάρχει επαρκής πρόσληψη ιωδίου.

Επομένως, δε χρειάζεται να αποφύγετε τις τροφές με βρογχογόνες ουσίες (σόγια, προιόντα σόγιας, μπρόκολο, λαχανάκια Βρυξελλών, λαχανίδα), αλλά να βεβαιωθείτε ότι λαμβάνετε αρκετό ιώδιο. Για τους περισσότερους ανθρώπους, το ιωδιούχο αλάτι είναι η βασική πηγή ιωδίου στην καθημερινότητά. Επομένως, επιλέξτε ιωδιούχο αλάτι (και όχι θαλασσινό ανεπεξέργαστο). Με την πρόσληψη 3–5 γραμμαρίων ιωδιούχου αλατιού την ημέρα-ποσότητας που δεν υπερβαίνει το όριο που συστήνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, πιθανότατα καλύπτετε το 50–100% των αναγκών σας σε ιώδιο (ανάλογα με την περιεκτικότητα του σε ιώδιο). Τέλος, με τον εμπλουτισμό πολλών τροφών σε ιώδιο η έλλειψη ιωδίου είναι πραγματικά σπάνια σήμερα.

Ποια συμπληρώματα μπορεί να επηρεάσουν την αποτελεσματικότητα της φαρμακευτικής αγωγής ή τη λειτουργία του θυροειδή;

• Βιοτίνη (βιταμίνη B7): Υψηλές δόσεις επηρεάζουν τις εργαστηριακές εξετάσεις του θυρεοειδούς. Πρέπει να διακόπτεται τουλάχιστον 2 ημέρες πριν τις εξετάσεις.
• Ασβέστιο: Παρεμβαίνει στην απορρόφηση της θυροξίνης. Να λαμβάνεται με απόσταση 4 ωρών από το φάρμακο.
• Καρνιτίνη: Αντιοξειδωτικό που μπορεί να βοηθήσει στον υπερθυρεοειδισμό. Δεν βοηθά σε υποθυρεοειδισμό.
• Σελήνιο: Το σελήνιο είναι απαραίτητο για την καλή λειτουργία και την προστασία του θυρεοειδούς από βλάβες που προκαλούνται από οξειδωτικό στρες. Επιπλέον, παίζει σημαντικό ρόλο στη διαδικασία παραγωγής των θυρεοειδικών ορμονών. Η έλλειψη σεληνίου έχει συνδεθεί με διάφορες παθήσεις του θυρεοειδούς, όπως υποθυρεοειδισμό, βρογχοκήλη και θυρεοειδικούς όζους. Ιδιαίτερα σε άτομα με θυρεοειδίτιδα Hashimoto, η επαρκής πρόσληψη σεληνίου μπορεί να βοηθήσει στη μείωση των αντισωμάτων κατά της θυρεοειδικής υπεροξειδάσης και να βελτιώσει τα συμπτώματα του υποθυρεοειδισμού, όταν υπάρχουν.

Συμπέρασμα

Ο θυρεοειδής αδένας είναι ένας βασικός ρυθμιστής του μεταβολισμού και της ενέργειας στον οργανισμό, επηρεάζοντας άμεσα τη διάθεση, το βάρος, την καρδιακή λειτουργία και πολλά ακόμη συστήματα. Οι διαταραχές του θυρεοειδούς είναι αρκετά συχνές και, στις περισσότερες περιπτώσεις, αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά. Είναι, λοιπόν, σημαντικό, εάν παρατηρήσετε συμπτώματα όπως κόπωση, μεταβολές στο βάρος, πτώση της διάθεσης, να απευθυνθείτε σε ενδοκρινολόγο για διερεύνηση. Παράλληλα, αξίζει να εξετάσετε αν υπάρχουν τομείς στη ζωή σας – όπως η διατροφή, η σωματική δραστηριότητα ή οι συνήθειες ύπνου – που χρειάζονται προσαρμογή, ώστε να υποστηρίξετε τη θεραπεία σας. Με την κατάλληλη καθοδήγηση, η διατροφή μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο στη συνολική διαχείριση της νόσου.