Κετογονική διατροφή και διαβήτης τύπου 2: Είναι ασφαλής επιλογή;

Η κετογονική δίατια είναι μια από τις πιο δημοφιλείς δίαιτες των τελευταίων ετών, με τους υποστηρικτές της να μιλάνε για γρήγορη απώλεια βάρους και βελτίωση τιμών σακχάρου στο αίμα. Είναι όμως πράγματι μια διατροφή τόσο υψηλή σε λιπαρά ασφαλής για ανθρώπους που πάσχουν από διαβήτη τύπου 2;

Η κετογονική διατροφή περιλαμβάνει τη μείωση των υδατανθράκων που προσλαμβάνονται μέσω της τροφής και την αντικατάστασή τους από λίπη. Αυτό έχει ως συνέπεια τη δραστική μείωση της γλυκόζης στο αίμα που αποτελεί βασική πηγή ενέργειας του οργανισμού και ειδικά του εγκεφάλου. Έτσι, κατά την κετογονική διατροφή, ο οργανισμός αδυνατεί να προσλάβει ενέργεια μέσω της γλυκόζης και στρέφεται προς τον μεταβολισμό του λίπους, παράγοντας κετόνες. Οι κετόνες αποτελούν εναλλακτική πηγή ενέργειας για τον οργανισμό και το εγκέφαλο και η μεταβολική αυτή κατάσταση ονομάζεται κέτωση.

Αναφορικά με τον διαβήτη, ο διαβήτης τύπου 2 αποτελεί μια διαταραχή που χαρακτηρίζεται από αυξημένο σάκχαρο στο αίμα είτε λόγω ελαττωμένης έκκρισης ινσουλίνης (της ορμόνης δηλαδή που ρυθμίζει το σάκχαρο), είτε λόγω ελαττωμένης ευαισθησίας των κυττάρων του σώματος στην ινσουλίνη. Έτσι, ο διαβήτης τύπου 2 είναι μια παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από την αδυναμία του οργανισμού να διαχειριστεί τους υδατάνθρακες. Δεδομένου ότι οι υδατάνθρακες της τροφής μετατρέπονται μέσω της πέψης σε σάκχαρα, μια διατροφή χαμηλή σε υδατάνθρακες, όπως η κετογονική, θεωρητικά μειώνει τα επίπεδα του σακχάρου στο αίμα και κατ’ επέκταση βελτιώνει τα συμπτώματα του διαβήτη.

Πράγματι, ως διαιτολόγος-διατροφολόγος, έχω έρθει σε επαφή με άτομα που ισχυρίζονται ότι η κετογονική διατροφή τους βοήθησε να βελτιώσουν το προφίλ των βιοχημικών τους εξετάσων, βελτιώνοντας τα συμπτώματα του διαβήτη (1). Τι γίνεται όμως με την αιτία της πάθησης, δηλαδή με την αδυναμία του οργανισμού να μεταβολίσει αποτελεσματικά τους υδατάνθρακες που προσλαμβάνονται από την διατροφή.

Σε αυτή την περίπτωση, τα δεδομένα δεν είναι και πολύ ενθαρρυντικά...

Το 2010 δημοσιεύτηκε μελέτη στο Endocrine Society με στόχο να αποσαφηνιστεί το πως η μακροχρόνια εφαρμογή της κετογονικής διατροφής μπορεί να επηρεάσει α) την ανταπόκριση στην ινσουλίνη, β) την ικανότητα ανταπόκρισης της ινσουλίνης παρουσία γλυκόζης και γ) τις αποκρίσεις ινσουλίνης και γλυκόζης όταν καταναλώνεται ένα γεύμα υψηλής περιεκτικότητας σε υδατάνθρακες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η κετογονική διατροφή ενδέχεται να οδηγήσει σε αντίσταση στην ινσουλίνη και μειωμένη ανοχή στη γλυκόζη(2).

Οι παραπάνω επιπτώσεις φάνηκε να είναι αναστρέψιμες εντός 1 εβδομάδας μετά τη διακοπή της δίαιτας. Ακόμα, μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journals το 2013, έδειξε ότι η μακροχρόνια εφαρμογή της κετογονικής διατροφής (μελέτη σε ποντίκια) προκάλεσε δυσανεξία στη γλυκόζη και αυξημένο κίνδυνο για διαβήτη τύπου 2 (3).Τέλος, πρόσφατη έρευνα του 2021, που πραγματοποιήθηκε επίσης σε ποντίκια, έδειξε ότι η κετογονική διατροφή προκαλεί αλλαγές στο εντερικό μικροβίωμα με τέτοιο τρόπο που μπορεί να σχετίζεται με δυσανεξία στη γλυκόζη (4). Με άλλα λόγια, τα παραπάνω ερευνητικά δεδομένα ισχυρίζονται πως η κετογονική διατροφή ενισχύει τελικά τη δυσανεξία στη γλυκόζη, δηλαδή την ίδια την αιτία που προκαλεί την κατάσταση του διαβήτη.

Βέβαια, εκτός της μειωμένης ανοχής στη γλυκόζη, η κετογονική διατροφή ελλοχεύει και άλλους πιθανούς κινδύνους. Για παράδειγμα, το να αποφεύγει κανείς τους υδατάνθρακες πρακτικά σημαίνει ότι αποφεύγει φρούτα, λαχανικά, όσπρια και άλλα προϊόντα πλούσια σε φυτικές ίνες, τρόφιμα δηλαδή που προάγουν την υγεία συνολικά (5). Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 45  μελετών διαπίστωσε ότι η κατανάλωση δημητριακών ολικής άλεσης σχετίζεται με τη δοσοεξαρτώμενη μείωση του κινδύνου στεφανιαίας νόσου, καρδιαγγειακής νόσου, ολικού καρκίνου και θνησιμότητας από όλα τα αίτια (6). Άρα, όσο αυξάνονται τα γραμμάρια ανεπεξέργαστων δημητριακών που καταναλώνονται, τόσο μειώνονται οι πιθανότητες να νοσήσει κανείς από τις παραπάνω ασθένειες.

Συνεπώς, ενώ φαινομενικά η κετογονική διάτροφη φαίνεται να βοηθάει στη διαχείριση των συμπτωμάτων του διαβήτη, μειώνοντας τα επίπεδα του σακχάρου στο αίμα, στην πραγματικότητα μπορεί να επιδεινώνει την κατάσταση, προκαλώντας ακόμα μικρότερη ανοχή στη γλυκόζη ή αλλιώς ακόμα μεγαλύτερη δυσανεξία στους υδατάνθρακες της τροφής. Εκτός του ότι μια κετογονική διατροφή δε βοηθάει ουσιαστικά στη θεραπεία του διαβήτη, μπορεί να δημιουργήσει επιπλέον προβλήματα, όπως παθήσεις του καρδιαγγγειακού συστήματος. Εστιάστε, λοιπόν, σε μια ισορροπημένη μεσογειακού τύπου διατροφή που στηρίζεται σε άφθονα φρούτα, λαχανικά, ξηρούς καρπούς, όσπρια και προϊόντα ολικής άλεσης και μην εφαρμόζετε ειδικές δίαιτες που υπόσχονται θαύματα, ειδικά χωρίς την επίβλεψη ειδικού.