Θυρεοειδίτιδα Hashimoto: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζεις

Η θυρεοειδίτιδα Hashimoto είναι μια χρόνια αυτοάνοση νόσος που επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, κυρίως γυναίκες, και αποτελεί την κύρια αιτία υποθυρεοειδισμού. Παρόλο που μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα της καθημερινότητας, η κατανόηση του τι συμβαίνει στο σώμα μας και η υιοθέτηση υποστηρικτικών αλλαγών στον τρόπο ζωής και στη διατροφή, μπορεί να κάνουν τη διαφορά.

Πρώτη φορά που άκουσα για τη νόσο Hashimoto ήταν το 2016, όταν έκανα την πρακτική μου μέσω Erasmus στη Δανία, στα πλαίσια της πρώτης μου σχολής (Γεωπονία – Τεχνολογία Τροφίμων). Εκεί γνώρισα μια κοπέλα, η οποία μου είπε ότι είχε αυτή τη νόσο και μου περιέγραψε πώς επηρέαζε την καθημερινότητά της. Θυμάμαι ότι μου φάνηκε κάτι πολύ “βαρύ”, κάτι μεγάλο και δύσκολο να το διαχειριστεί κανείς.

Από τότε μέχρι σήμερα, όμως, τα πράγματα έχουν αλλάξει πολύ. Πολλοί άνθρωποι στον περίγυρό μου, αρκετοί από τους πελάτες μου και –τελικά– κι εγώ, διαγνωστήκαμε με Hashimoto. Πλέον, έχοντας ολοκληρώσει και τις σπουδές μου στη Διαιτολογία, μου φαίνεται κάτι πολύ πιο οικείο· κάτι που, όταν το κατανοήσεις, μπορείς πραγματικά να το διαχειριστείς. Πριν αναφερθούμε, όμως, στη θυρεοειδίτιδα Hashimoto, ας δούμε πρώτα τι είναι ο θυρεοειδής αδένας και ποιες είναι οι βασικές του λειτουργίες.

Τι είναι ο θυρεοειδής αδένας;

Ο θυρεοειδής είναι ένας μικρός, αλλά εξαιρετικά σημαντικός αδένας που βρίσκεται μπροστά από τον λαιμό μας. Ανήκει στο ενδοκρινικό μας σύστημα και είναι υπεύθυνος για την παραγωγή ορμονών που ρυθμίζουν την ενέργεια, τη θερμοκρασία, τον μεταβολισμό, τη λειτουργία της καρδιάς, του εγκεφάλου, του δέρματος, των μυών και άλλων οργάνων. Οι βασικές θυρεοειδικές ορμόνες είναι:

• Τ3 (τριιωδοθυρονίνη) – η ενεργή μορφή της ορμόνης
• Τ4 (θυροξίνη) – πρόδρομος της Τ3
• Καλσιτονίνη – ρυθμίζει το ασβέστιο στο αίμα και τα οστά

Τι είναι η θυρεοειδίτιδα Hashimoto;

Το Hashimoto είναι ένα αυτοάνοσο νόσημα, όπου το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται λανθασμένα στον θυρεοειδή αδένα. Αυτό οδηγεί σε φλεγμονή και σταδιακή καταστροφή του ιστού του θυρεοειδούς, προκαλώντας υποθυρεοειδισμό, δηλαδή χαμηλή παραγωγή των θυρεοειδικών ορμονών που αναφέρθηκαν παραπάνω. Η νόσος είναι επίσης γνωστή ως χρόνια λεμφοκυτταρική θυρεοειδίτιδα ή αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα.

Συμπτώματα του υποθυρεοειδισμού

Τα συμπτώματα αναπτύσσονται σταδιακά και διαφέρουν ανάλογα με το στάδιο της νόσου. Κάποια από τα πιο συχνά είναι:

• Κόπωση
• Εγκεφαλική «ομίχλη» (brain fog)
• Δυσκοιλιότητα
• Ψυχρά άκρα
• Τριχόπτωση
• Αύξηση βάρους
• Ξηρό δέρμα και μαλλιά
• Βραχνάδα
• Μεταπτώσεις διάθεσης ή κατάθλιψη
• Μυϊκές κράμπες και δυσκαμψία
• Βραδύτερος καρδιακός ρυθμός

Βέβαια, σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι  δεν εμφανίζονται όλα τα συμπτώματα σε κάθε άτομο και η έντασή τους εξαρτάται από το στάδιο της νόσου. μια νόσος δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους, γιατί μπορεί να βρίσκεται σε διαφορετικά στάδια και κάθε στάδιο να συνοδεύεται από διαφορετικά συμπτώματα — άλλοτε πιο έντονα και άλλοτε πιο ήπια. Το τονίζω αυτό, γιατί συχνά έρχονται άτομα στο γραφείο που αισθάνονται ότι, ενώ βρίσκονται ακόμη σε πολύ πρώιμο στάδιο της νόσου, αισθάνονται να έχουν όλα τα συμπτώματα.

Οφείλω, ωστόσο, να αναφέρω ότι σύμφωνα με έρευνες που έχω εντοπίσει, ακόμα και όταν οι ορμόνες έχουν ρυθμιστεί μέσω φαρμακευτικής αγωγής ή όταν η νόσος βρίσκεται σε αρχικά στάδια, η ποιότητα ζωής των ασθενών δεν είναι πάντα η αναμενόμενη. Δηλαδή, παραμένουν εξωθυρεοειδικά συμπτώματα — όπως κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης, χαμηλή διάθεση — τα οποία συχνά υποτιμώνται. Μάλιστα, μελέτη έδειξε ότι μόνο μετά την αφαίρεση του θυρεοειδούς, τα συμπτώματα αυτά φάνηκε να υποχωρούν. Έτσι, κάθε περίπτωση είναι διαφορετική και πρέπει να προσεγγίζεται εξατομικευμένα.

Στάδια εξέλιξης της νόσου Hashimoto

Αρχικό στάδιο

• Οι ορμόνες Τ3 και Τ4 είναι φυσιολογικές
• Η TSH (ορμόνη που “δίνει εντολή” στον θυρεοειδή να λειτουργήσει) είναι στα φυσιολογικά όρια
• Ενδέχεται να εμφανιστούν αυξημένα αντισώματα, χωρίς συμπτώματα

Υποκλινικός υποθυρεοειδισμός

• Ελαφρώς αυξημένη TSH (4,5–10)
• Τ3/Τ4 φυσιολογικά
• Ήπια ή ασαφή συμπτώματα

Κλινικός υποθυρεοειδισμός

• TSH >10
• Χαμηλά επίπεδα Τ4
• Πιο έντονα συμπτώματα – έχει ήδη αλλοιωθεί μεγάλο μέρος του αδένα

Ποιοι είναι πιο επιρρεπείς στην εμφάνιση της νόσου;

• Κυρίως γυναίκες μέσης ηλικίας
• Άτομα με κληρονομική προδιάθεση
• Άτομα με άλλα αυτοάνοσα νοσήματα
• Άτομα με ορμονικές μεταβολές (π.χ. εγκυμοσύνη, εμμηνόπαυση)

Πιθανά αίτια ενεργοποίησης

Η αιτιολογία είναι σύνθετη και περιλαμβάνει γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες:

• Υπερβολική πρόσληψη ιωδίου
• Έλλειψη βιταμίνης D και σεληνίου
• Ιογενείς λοιμώξεις (EBV, HHV-6A, κορονοϊός κ.ά.)
• Βακτηριακές λοιμώξεις (π.χ. ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού)
• Διαταραχή μικροβιώματος εντέρου
• Φάρμακα (π.χ. ιντερφερόνη-άλφα)
• Στρες, κάπνισμα, κλίμα

Η κατανόηση των παραγόντων κινδύνου μας δίνει την ευκαιρία να προσαρμόσουμε τον τρόπο ζωής και τη διατροφή μας προς όφελός μας.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση βασίζεται σε:

• Αιματολογικές εξετάσεις για αντισώματα (αντι-TPO και αντι-Tg) και TSH, FT4, FT3
• Υπερηχογράφημα θυρεοειδούς – για να αξιολογηθεί η μορφολογία του αδένα
• Παρακέντηση όζου (αν υπάρχει υποψία κακοήθειας)
• Παρακολούθηση για διογκωμένο θυρεοειδή (βρογχοκήλη), χαμηλά επίπεδα ορμονών, ή επαναλαμβανόμενες αποβολές χωρίς αιτία

Αντιμετώπιση και θεραπεία

• Συντηρητική παρακολούθηση: σε πρώιμα στάδια με αυξημένα αντισώματα αλλά χωρίς διαταραχή στις ορμόνες
• Φαρμακευτική αγωγή: σε περιπτώσεις υποθυρεοειδισμού χορηγείται συνθετική θυροξίνη (Τ4)

Ο στόχος της φαρμακευτικής αγωγής είναι η αποκατάσταση της ορμονικής ισορροπίας, η υποχώρηση των συμπτωμάτων και η βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Hashimoto και διατροφή

Αναλύσαμε αρκετά για τη Hashimoto και πώς αυτή μπορεί να μας επηρεάσει, αλλά τι γίνεται με τις διατροφικές μας επιλογές; Μπορεί η διατροφή να βελτιώσει τη λειτουργία του θυρεοειδούς, να ενισχύσει το ανοσοποιητικό και να μειώσει τα συμπτώματα;

H απάντηση είναι ναι και πάμε να δούμε τι είδους διατροφή είναι καλό να ακολουθούμε στην καθημερινότητά μας.

• Αντιφλεγμονώδης διατροφή

Η χρόνια φλεγμονή αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό των αυτοάνοσων νοσημάτων, όπως η θυρεοειδίτιδα Hashimoto. Γι’ αυτό, η υιοθέτηση μιας αντιφλεγμονώδους διατροφής μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη μείωση της φλεγμονώδους αντίδρασης και στη βελτίωση της συνολικής λειτουργίας του οργανισμού.

Μια τέτοια διατροφή βασίζεται στην αφθονία φυτικών τροφών και στην κατανάλωση ακόρεστων λιπαρών, ιδίως αυτή των ω-3 λιπαρών οξέων. Με άλλα λόγια, περιλαμβάνει μεγάλη ποικιλία φρούτων και λαχανικών, ελαιόλαδο (κατά προτίμηση ωμό), μικρά λιπαρά ψάρια (όπως σαρδέλα), σπόρους chia και λιναρόσπορο. Επίσης, στηρίζεται στην τακτική κατανάλωση δημητριακών ολικής άλεσης και ψευδοδημητριακών, όπως είναι το ψωμί ολικής άλεσης, το πλιγούρι, η κινόα, το φαγόπυρο, το σιτάρι, τα κριθαρένια παξιμάδια κ.ά. Η συνέπεια στην εφαρμογή ενός τέτοιου προτύπου διατροφής μπορεί να μειώσει σημαντικά το οξειδωτικό στρες.

• Χορτοφαγική ή vegan διατροφή

Η χορτοφαγία και η vegan διατροφή γενικότερα σχετίζονται με χαμηλότερα επίπεδα φλεγμονωδών δεικτών, όπως C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP), ενώ από την άλλη μια διατροφή πλούσια σε ζωικά προϊόντα και κορεσμένα λιπαρά φαίνεται πως προωθεί τη φλεγμονή. Η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP) είναι μια πρωτεΐνη που παράγεται από το ήπαρ και κυκλοφορεί στο αίμα, αυξάνοντας όταν υπάρχει φλεγμονή στο σώμα. Σε άτομα με αυτοάνοσες ή χρόνιες φλεγμονώδεις καταστάσεις (όπως η Hashimoto), μια μέτρια αύξηση της CRP μπορεί να υποδηλώνει υποβόσκουσα φλεγμονή. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η διατροφή παίζει σημαντικό ρόλο στον περιορισμό της φλεγμονής.

Η CRP μπορεί να αυξηθεί και έπειτα από έντονη σωματική δραστηριότητα. Η άσκηση προκαλεί μικροτραυματισμούς στους μυς κάτι που θεωρείται θετικό “στρες” για το σώμα. Έτσι, το ανοσοποιητικό αντιδρά ενεργοποιώντας μια ήπια φλεγμονώδη απόκριση για να βοηθήσει την αποκατάσταση και γι’ αυτό ανεβαίνει προσωρινά η CRP.

• Διατροφή για την ενίσχυση του εντερικού μικροβιώματος

Είναι πλέον γνωστό ότι το έντερο παίζει άκρως σημαντικό ρόλο στην ανοσία εκεί συναντάται το 70% του ανοσοποιητικού. Συγκεκριμένα, ο λεμφικός ιστός στο εσωτερικό του εντέρου ελέγχει το περιεχόμενό του για παθογόνους οργανισμούς, ενώ το μικροβίωμα διασπά τα μόρια των τροφίμων που δεν μπορούν να απορροφηθούν από το έντερο και μέσω αυτής της διαδικασίας προκύπτουν μεταβολίτες που ενισχύουν την υγεία του εντέρου και κατ’ επέκταση του ανοσοποιητικού μας συστήματος.

Μια διατροφή πλούσια σε υπερεπερξαργασμένα τρόφιμα με πρόσθετη ζάχαρη, trans λιπαρά οξέα, γλυκαντικά κ.α μεταβάλλει την ισορροπία των βακτηρίων του εντέρου και προωθεί την παραγωγή βλαβερών ουσιών που μπορεί να οδηγήσουν να χαλαρώσουν τους συνδέσμους μεταξύ των κυττάρων του εντέρου. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα μόρια των τροφών να διαπερνούν από αυτά τα χαλαρά σημεία και το ανοσοποιητικό να τα αντιμετωπίζει ως εισβολείς, αναλαβμάνοντας δράση.

Συνήθως οι φυτικές τροφές είναι εκείνες που προωθούν τη βιοποικιλότητα του μικροβιώματος, αυξάνοντας την παραγωγή μεταβολιτών και δυναμώνοντας το εσωτερικό του εντέρου, ώστε να μην υπάρχουν διαρροές που θα εισβάλλουν στην κυκλοφορία του αίματος και θα αναγνωριστούν ως εισβολείς που πρέπει να πολεμήσει το ανοσοποιητικό μας.

Υπάρχουν συγκεριμένα μικροθρεπτικά συστατικά που θα πρέπει να δώσουμε ιδιαίτερη προσοχή;

• Ιώδιο

Συχνά ακούμε ότι το ιώδιο είναι απαραίτητο για την υγεία του θυρεοειδούς. Ωστόσο, η υπερκατανάλωση ιωδίου (ιδίως μέσω συμπληρωμάτων) μπορεί να επιδεινώσει τη φλεγμονή και επιφέρει αντίθετα αποτελέσματα. Για τον λόγο αυτό, δεν συστήνεται η λήψη συμπληρωμάτων ιωδίου χωρίς ιατρική ένδειξη. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, η πρόσληψη ιωδίου μέσω της διατροφής είναι επαρκής καθώς το ιωδιούχο αλάτι, τα θαλασσινά και τα ψάρια καλύπτουν τις ανάγκες του οργανισμού.

• Βιταμίνη D

Τα τελευταία βιβλιογραφικά δεδομένα δείχνουν ότι υπάρχει συσχέτιση της έλλειψης βιταμίνης D, της υπολειτουργίας του θυρεοειδούς και της αυτοανοσίας γενικά. Είναι σημαντικό, λοιπόν, να εκτιθέμεθα στον ήλιο καθημερινά για περίπου 15 λεπτά, ιδίως τους καλοκαιρινούς μήνες, χωρίς αντηλιακό, για να ενισχυθεί η σύνθεσή της από το δέρμα. Ωστόσο, σε περιπτώσεις που εντοπίζεται ανεπάρκεια ή έλλειψη βιταμίνης D μέσω εξετάσεων αίματος, συστήνεται λήψη συμπληρώματος.

• Σελήνιο

H χορήγηση συμπληρώματος σεληνίου με τη μορφή σεληνομεθειονίνης φαίνεται να είναι ευεργετική σε ασθενείς με θυρεοειδίτιδα Χασιμότο με έλλειψη σεληνίου και επαρκή πρόσληψη ιωδίου.Το σελήνιο υποστηρίζει την απορρόφηση και τη μετατροπή των θυρεοειδικών ορμονών.

Τρόφιμα πλούσια σε σελήνιο:

Τα Brazil nuts έχουν πολύ υψηλή περιεκτικότητα, οπότε καλό είναι να μην υπερκαταναλώνονται (1–2 κάποιες μέρες την εβδομάδα, είναι αρκετά).

Μπορεί η διατροφή χωρίς λακτόζη ή γλουτένη να γίνει σύμμαχος στη διαχείριση της Hashimoto;

Η λακτόζη είναι ο κύριος σακχαρίτης (σάκχαρο) που βρίσκεται στο γάλα και στα γαλακτοκομικά προϊόντα. Αν έχετε δυσανεξία στη λακτόζη, η επιλογή μιας δίαιτας χωρίς λακτόζη μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη βελτίωση των συμπτωμάτων της νόσου Hashimoto.

Όσον αφορά τη γλουτένη που συναντάται στα δημητριακά, μέχρι στιγμής τα επιστημονικά δεδομένα που σχετίζονται με τη διαχείριση της θυρεοειδίτιδας Hashimoto μέσω δίαιτας χωρίς γλουτένη παραμένουν ασαφή και αντικρουόμενα. Ωστόσο, σε περιπτώσεις όπου υπάρχει κοιλιοκάκη ή όταν κάποιος παρατηρεί επιβάρυνση συμπτωμάτων με την κατανάλωση γλουτένης, η δοκιμή αποκλεισμού της μπορεί να έχει θετικά αποτελέσματα. Ο αποκλεισμός τροφίμων όπως η γλουτένη ή η λακτόζη πρέπει να γίνεται κατόπιν αξιολόγησης από ειδικό επαγγελματία υγείας και όχι αυθαίρετα, ώστε να αποφευχθούν ελλείψεις και διατροφικές ανισορροπίες.

Συμπέρασμα

Η νόσος Hashimoto είναι μια χρόνια αυτοάνοση πάθηση που επηρεάζει τη λειτουργία του θυρεοειδούς και ενδέχεται, με την πάροδο του χρόνου, να οδηγήσει σε υποθυρεοειδισμό. Από τη στιγμή της διάγνωσης έως την πιθανή εμφάνιση συμπτωμάτων, όπως κόπωση, μείωση του μεταβολισμού ή απώλεια μαλλιών, μεσολαβεί συχνά ένα εύλογο χρονικό διάστημα κατά το οποίο ο τρόπος που φερόμαστε στον εαυτό μας, όπως για παράδειγμα ο τρόπος που τρεφόμαστε, παίζει καθοριστικό ρόλο.

Μια διατροφή πλούσια σε αντιφλεγμονώδη τρόφιμα φυτικής προέλευσης και χαμηλή σε τροφές που ενισχύουν τη φλεγμονή αποτελεί βασικό στόχο στη διαχείριση της νόσου. Όσο πιο φυτικής προέλευσης είναι η διατροφή μας και όσο μεγαλύτερη ποικιλία έχει, τόσο περισσότερο ενισχύεται το μικροβίωμα του εντέρου, όπου βρίσκεται και μεγάλο μέρος του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Επιπλέον, μια διατροφή που βασίζεται κυρίως σε φυτικά τρόφιμα, φαίνεται να σχετίζεται με χαμηλότερα επίπεδα φλεγμονωδών δεικτών, όπως C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP). Παράλληλα, χρειάζεται να δίνεται έμφαση σε συγκεκριμένα μικροθρεπτικά συστατικά, όπως το σελήνιο και η βιταμίνη D, που υποστηρίζουν τη λειτουργία του θυρεοειδούς και του ανοσοποιητικού αντίστοιχα.

Είναι σημαντικό να παρακολουθούμε την εξέλιξη της νόσου ανάλογα με το στάδιο στο οποίο βρισκόμαστε και να σεβόμαστε τον εαυτό μας σε κάθε φάση, παρεμβαίνοντας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο για τη διαχείριση πιθανών συμπτωμάτων. Το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν χρειάζεται να μας πιάνει πανικός σε περίπτωση διάγνωσης με Hashimoto. Είναι μια νόσος για την οποία υπάρχει γνώση και εμπειρία και σίγουρα δεν σημαίνει ότι θα εμφανίσουμε όλα τα πιθανά συμπτώματα. Άλλωστε, κάθε διάγνωση μπορεί να λειτουργήσει σαν ένα καμπανάκι που μας επιστρέφει σε αυτό που έχουμε πραγματικά ανάγκη, στη φροντίδα του εαυτού μας.